Friday, March 20, 2026

The main gotras of the Saptarishis - Pravaras - సప్తఋషుల గోత్రాలు ప్రవరలు

సప్తఋషుల గోత్రాలు ప్రవరలు

బ్రహ్మ మానసపుత్రులైన సప్తర్షులు ఏడుగురు. వీరితోపాటు ఎనిమిదో వాడుగా అగస్త్యమహర్షి కూడా పరిగణించబడ్డాడు. మొత్తం ఈ ఎనిమిది మంది ప్రధాన ఋషులకి గోత్రాలు ప్రవరులు ఉన్నాయి. బోధాయన ధర్మసూత్రంలో 

విశ్వామిత్రో జమదగ్ని ర్భరద్వాజోధగౌతమః
అత్రిర్వశిష్టః కశ్యప ఇత్యేతే సప్తఋషయః ॥

సప్తానాం ఋషీణాం అగస్త్యాష్టమానాం ।
యదపత్యం తత్‌ గోత్రం ఇత్యాచక్షతే 


అని చెప్పిన ప్రకారం ఋషుల పురుషసంతానం అనగా కుమారులు వారి కుమారులు ఇలా తరాల పరంపరగా వారి గోత్రాలు వర్తిస్తాయి.

గోత్రాల గురించి చెప్పేడప్పుడు ప్రవరని అందులోని ఋషులని పేర్కొనటం సంప్రదాయం. ప్రవర అంటే-ఆయాగోత్రాలని ప్రవర్తిల్లచేసిన ఋషి అదేపేరుగల మరో ఋషినుంచి వేరు పరిచే సమూహం అని మాధవాచార్యులు చెప్పారు. అయితే అది కొంత దోషభూయిష్టంగా వుందని భావించి అనంత దేవుడనేవాడు “'స్మృతికౌస్తుభం” అనే గ్రంథంలో ఇలా చెప్పాడు.

ప్రవరణం- ప్రవర ఈ రెండు పదాలూ సమానార్థకాలు. ఈ పదాలకి ప్రార్థన అని అర్థం. ఆయాశ్రౌత స్మార్త కర్మానుష్ఠానాల్లో యజమాని స్వయంగా కానీ లేదా అతని పక్షాన యాగంచేసే ఋత్విక్కులు గానీ అగ్నిని ఉద్దేశించి ప్రార్థన చేయాలి (అదేప్రవర). ఆ ప్రార్థనలో చెప్పిన ఋషులే ప్రవర ఋషులు.

బుషుల జననం
పూర్వం వైవస్వత మన్వంతరంలో పరమేష్టి అయిన బ్రహ్మదేవుడు ఒక మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వర్తించాడు. ఆయజ్ఞ గుండంలోని అగ్నినుంచి మహా తేజస్వి అయిన 
1.భృగుమహర్షి మొదట ఆవిర్భవించాడు. తరువాత నిప్పు కణికల నుంచి 2. అంగిరసమహర్షి, జ్వాలల నుంచి 3.అత్రిమహర్షి, తేజోకిరణాల నుంచి 4.మరీచిమహర్షి, కేశాలనుంచి 5.కశ్యపమహర్షి, 6. పులస్త్యుడు వేలాడే కేశాల కొనల నుంచి 7.పులహుడు, అగ్ని మధ్యలోనించి 8. వశిష్ఠమహర్షి జన్మించారు. వీరంతా గొప్ప తపస్సంపన్నులు.

ఈ మహర్షు
ల్లో మొదటీవాడైన భృగువు పులోముడనే రాక్షసుడి కూతురైన పౌలోమి అనే ఆమెని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమెద్వారా భృగు మహర్షికి యజ్ఞసంపన్నులైన 1.భువనుడు 2.భౌవనుడు 3.వసుజన్యుడు 4.సుజనుడు 5.శుచి 6. క్రతువు 7.మూర్థన్‌ 8.యాజ్యుడు 9.వసుధుడు10.ప్రభవుడు 11.అవ్యయుడు 12. దక్షుడు అనే పన్నెండు మంది కుమారులు జన్మించారు.

ఈ పన్నెండు మందీ దేవర్షులుగానే పూజించబడ్డారు. అలాగే భృగుమహార్షికి పౌలోమిద్వారా కొంతకాలానికి ఇద్దరు పుత్రులు జన్మించారు. 1.చ్యవనుడు 2.అప్నువానుడు అనేవారు. వీరిలో అప్పువానుడి కుమారుడు జేర్యుడు, జేర్యుడికుమారుడు జమదగ్ని మహర్షి

1. భృగు మహర్షి గోత్ర ప్రవరలు : మహాత్ముడైన భృగువంశం వారిలో 'జేరుడు' గోత్ర ప్రతిష్ఠాపరుడు. ఈ భృగువంశంలో మొత్తం ఆరువర్గాలున్నాయి. ఈ ఆరువర్గాలలోని ఋషులకి (గోత్రాలవారికి) ఆరు రకాలుగా ప్రవర ఋషులుంటారు.

మొదటి వర్గంలోని గోత్రాల వారికి 1.భృగువు. 2. చ్యవనుడు 3.అ
ప్నువానుడు 4. జేర్యుడు 5.జమదగ్ని అనే అయిదు మంది మహర్షులు ప్రవరఋషులు.

రెండో వర్గంలోని గోత్రాల వారికి 1. భృగువు 2.చ్యవనుడు 3.అ
ప్నువానుడు ప్రవరఋషులు.

మూడో వర్గంలోని గోత్రాల వారికి 1.భృగువు. 2. చ్యవనుడు 3. అప్పువానుడు 4.అర్షిషేణుడు 5.రూపి ప్రవరఋషులు.

నాలుగో వర్గంలోని గోత్రాల వారికి 1.భృగువు. 2.వీతహవ్యుడు 3.వేతనుడు అనేవారు గోత్ర 
షులు.

అయిదో వర్గంలోని గోత్రాల వారికి 1.భృగువు. 2.షద్వ్రర్యుడు 3. దివోదాసుడు 4.అర్షిషేణుడు 5.రూపి అనేవారు గోత్ర 
షులు.

ఆరో వర్గం వారికి 1.భృగువు. 2. గృత్సమదుడు ప్రవర
షులు. వీరిలో పరస్పరం ఒకే గోత్రాల వారు వివాహం చేసుకోకూడదు.

2. అంగిరస 
షిగోత్ర ప్రవరలు : అంగిరస మహర్షి మరీచి అనే ప్రజాపతి కుమార్తె 'సురూప' అనే ఆమెని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ దంపతులకి పదిమంది దేవతలు జన్మించారు. వారు 1.ఆత్మ 2.ఆయువు 3.దమనుడు 4. దక్షుడు 5.సదుడు 6.ప్రాణుడు 7.హవిష్మాన్‌ 8.గవిష్టుడు 9.తుడు 10.సత్యుడు- వీరందరినీ అంగిరసులంటారు. ఈ దేవతలందరూ యజ్ఞాల్లో సోమపానాన్ని చేస్తారు.

అంగిరసమహర్షికి సురూపద్వారా మరికొంతమంది ఈశ్వర తత్పరులైన 
షులు జన్మించారు. వారు 1.బృహస్పతి 2.గౌతముడు 3.సంవర్తనుడు 4. ఉపథ్యుడు 5.వామదేవుడు 6. అజస్యుడు 7.షిజుడు - ఈ షులంధరూ అంగిరగోత్ర ప్రతిష్ఠాపకులు. ఈ అంగిరస షి వంశంలో మొత్తం 14వర్గాలున్నాయి. ఈ 14 వర్గాలలోని గోత్రాల వారికీ (షులకీ) 14రకాలుగా ప్రవర షులంటారు.

మొదటి వర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1. అంగిరసుడు 2. ఉదథ్యుడు 3.గౌతముడు అనేవారు ప్రవరషులు

రెండవవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2. బృహస్పతి 3.భరద్వాజుడు అనేవారు ప్రవర
షులు

మూడవవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2.బృహస్పతి 3.భరద్వాజుడు 4.గర్గుడు 5. శైన్యుడు అనే అయిదుగురు ప్రవర
షులు.

నాలుగోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1. అంగిరసుడు 2. దమబాహ్యుడు 3. ఉరఃక్షయుడు అనే ముగ్గురు ప్రవర
షులు

అయిదో వర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2. సంకృతి 3. గౌరవీతి అనేవారు ప్రవర
షులు

ఆరోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2.బృహదుఃఖుడు 3.వామదేవుడు ప్రవర
షులు

ఏడోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2.సదస్యుడు 3.పురుకుత్సుడు అనేవారు ప్రవర
షులు

ఎనిమిదోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1. అంగిరసుడు 2. విరూపుడు 3.రథీతరుడు ప్రవర
షులు

తొమ్మిదోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1. అంగిరసుడు 2. విరూపుడు 3.వృషపర్వుడు ప్రవర
షులు

పదోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2. మత్స్యదగ్ధుడు 3.ముద్గలుడు అనేవారు ప్రవర
షులు

పదకొందోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2. అజమీఢుడు 3.కాట్యుడు అనేవారు ప్రవర
షులు

పన్నెండోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అంగిరసుడు 2. తిత్తిరి 3.కవిభూ అనేవారు గోత్ర 
షులు

పదమూడోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1. అంగిరసుడు 2. భరద్వాజుడు 3.బృహస్పతి 4.మిత్రవరుడు 5.మానవుడు అనేవారు ప్రవర
షులు.

పద్నాలుగోవర్గం : ఇందులో వున్న గోత్రాల వారికి 1. అంగిరసుడు 2. భరద్వాజుడు 3.బృహస్పతి 
4.మౌద్గల్యుడు 5. శైశిరి అనేవారు గోత్రషులు

3. అత్రిమహర్షి గోత్రప్రవరలు : అత్రి మహర్షి వంశంలో మొత్తం మూడు వర్గాలవారున్నారు.

మొదటి వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అత్రి 2. శ్యానాశ్వుడు 3.అర్చనాసనుడు అనేవారు ప్రవర
షులు

రెండో వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అత్రి 2. గవిష్ఠిరుడు 3.పూర్వాతిథి అనేవారు ప్రవర
షులు

మూడో వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.అత్రి 2. వామరథ్యుడు 3.మైత్రి అనేవారు ప్రవర
షులు

4. విశ్వామిత్ర మహర్షి గోత్ర ప్రవరలు : అత్రికుమారుడైన సోముడి వంశంలో వున్న విశ్వామిత్రుడు దీర్ఘతపస్సుచేసి బ్రహ్మర్షి స్థానాన్ని పొందాడు. ఈ విశ్వామిత్ర వంశంలో ఎనిమిది వర్గాల 
షులు వున్నారు. వారికి ఎనిమిది రకాలుగా ప్రవర షులుంటారు.

మొదటి వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.విశ్వామిత్రుడు 2. దేవరాతుడు 3. ఉద్దాలుడు ప్రవర
షులు

రెండో వర్గం: ఈ వ
ర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.దేవశ్రవుడు 2. విశ్వామిత్రుడు 3.దేవరాతుడు అనేవారు ప్రవరషులు

మూడోవర్గం : ఈవ
ర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1. విశ్వామిత్రుడు 2. మధుచ్చందుడు 
3. అఘమర్షణుడు అనేవారు ప్రవరషులు

నాలుగో వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1. విశ్వామిత్రుడు 2. పూరణుడు అనేవారు ప్రవర
షులు

ఐదో వర్గం : ఈ వర్ణంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1. విశ్వామిత్రుడు 2. అశ్మరథ్యుడు 3.మంజులి అనేవారు ప్రవర
షులు

ఆరో వర్గం: ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.విశ్వామిత్రుడు 2.పూరణుడు అనే ఇద్దరూ ప్రవర
షులు

ఏడో వర్గం: ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1. విశ్వామిత్రుడు 2. లోహితుడు 3.అష్టకుడు గోత్ర
షులు

ఎనిమిదో వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.ఖిలఖిలి 2. విశ్వామిత్రుడు 3.విద్యుడు అనే ముగ్గురు గోత్ర
షులు.

5. కశ్యపమహార్షి గోత్రప్రవరలు : కశ్యపమహర్షి వంశంలో కేవలం ఒకే వర్గం వుంది. ఇందులో మొత్తం ఏభైఎనిమిది గోత్రాల 
షులున్నారు. వీరందరికీ 1.కశ్యపుడు 2.విధ్రువుడు అనేఇద్దరూ గోత్ర షులుగా వుంటారు. 

6. వశిష్ఠ మహర్షి గోత్రప్రవరలు : వశిష్ఠ మహర్షి వంశంలో నాలుగు వర్గాల వారున్నారు. ఈ నాలుగు వర్గాలలో వున్న గోత్రాలవారందరికీ నాలుగు రకాలుగా ప్రవర
షులుంటారు.

మొదటివర్గం :ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారందరికీ వశిష్టమవర్షి ఒక్కడే ప్రవర
షి

రెండో వర్గం “ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.భవద్వసుడు 2. వశిష్ఠుడు 3.ఇంద్రప్రమదుడు అనే ముగ్గురూ గోత్ర 
షులు.

మూడోవర్గం "ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1. వశిష్టుడు 2.మిత్రావరుణుడు 3.కుండినుడు అనే ముగ్గురూ గోత్ర 
షులు

నాలుగో వర్గం : ఈ వర్గంలో వున్న గోత్రాల వారికి 1.వశిష్ఠుడు 2.అత్రి అనే ఇద్దరు గోత్ర 
షులు

7. పరాశర మహర్షి గోత్రప్రవరలు : పరాశర మహర్షి వంశంలో మొత్తం అయిదు వర్గాలున్నాయి. ఈ అయిదు వర్గాలలో ఒక్కో వర్గంలో అయిదుగురు గోత్రాలవారు (మహర్షులు) వున్నారు. ఈ అన్ని వర్గాలవారికీ 1.పరాశరుడు 2.శక్తి 3.వశిష్ఠుడు ప్రవర 
షులు.

8. అగస్త మహర్షి గోత్ర ప్రవరలు : అగస్త్య మహర్షి వంశంలో కేవలం రెండు వర్షాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.

మొదటివర్గం ఈ వర్గంలో మొత్తం పదిమంది గోత్రాలు వారు (మహర్షులున్నారు) వీరికి 1.అగస్త్యుడు 2. మహేంద్రుడు 3.మయోభవుడు అనే ముగ్గురు గోత్ర 
షులు

రెండో వర్గం: ఈ వర్గంలో ఇద్దరే గోత్రాల వారు (మహర్షులు) ఉన్నారు వీరికి 1.అగస్త్యుడు 2.పౌర్ణమానుడు 3.పారణుడు అనేవారు గోత్ర 
షులు (ఈ చెప్పిన అందరూ షులు గోత్రాలవారు పరస్పరం వివాహం చేసుకోకూడదు)

ఉభయతోముఖ గోదానం

No comments:

Post a Comment