Life... an endless quest - జీవితం... ఒక అంతులేని అన్వేషణ

జీవితం... ఒక అంతులేని అన్వేషణ -(GRAMA SWARAJYA FOUNDATION)

ప్రతి రోజు ఉదయం మనం నిద్రలేస్తాం. పనులకు వెళ్తాం. కుటుంబంతో మాట్లాడతాం. బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తాం. విజయాలను వెంబడిస్తాం. సమస్యలను ఎదుర్కొంటాం. రాత్రి నిద్రపోతాం. మరుసటి రోజు మళ్లీ అదే చక్రం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ క్రమం సంవత్సరాల తరబడి కొనసాగుతుంది. ఒక రోజు ఉద్యోగ జీవితం ముగుస్తుంది. కొంతకాలానికి మన జీవిత ప్రయాణం కూడా ముగుస్తుంది.ఈ సత్యం తెలిసినప్పటికీ, మనం చాలా అరుదుగా ఒక ప్రశ్నను అడుగుతాం...

"నేను జీవిస్తున్నానా... లేక కేవలం కాలాన్ని గడుపుతున్నానా?"

మనిషి జీవితంలో అత్యంత విచిత్రమైన విషయం ఏమిటంటే, అతను తన జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఇతరుల జీవితాలను పరిశీలిస్తాడు. ఒక మహానుభావుడు మరణించినప్పుడు అతని గురించి వ్యాసాలు రాస్తాడు. ఒక పదవీ విరమణ చేసిన ఉద్యోగి జీవితాన్ని చూసి ఆలోచిస్తాడు. తన తల్లిదండ్రుల జీవితాన్ని గుర్తు చేసుకుంటాడు. చరిత్రలోని మహా నాయకుల విజయాలు, వైఫల్యాలను విశ్లేషిస్తాడు. కానీ తన జీవితాన్ని మాత్రం చాలా అరుదుగా అదే నిష్పాక్షికతతో పరిశీలిస్తాడు.

ఒక్కసారి మనం మనల్ని మనమే ప్రశ్నించుకుందామా...

నా జీవితాన్ని ఈరోజు నుంచి వంద సంవత్సరాల తర్వాత ఎవరో అధ్యయనం చేస్తే, వారు ఏమి చూస్తారు?

నేను సంపాదించిన ఆస్తులా?

నేను నిర్వహించిన పదవులా?

నా పేరుకు ముందు ఉన్న హోదాలా?

లేక నా వల్ల మారిన కొద్దిమంది మనుషుల జీవితాలా?

చరిత్ర చెబుతున్న ఒక గొప్ప సత్యం ఏమిటంటే, కాలం చాలా కఠినమైన న్యాయమూర్తి. అది పదవులను గుర్తుంచుకోదు. సంపదను కూడా శాశ్వతంగా గుర్తుంచుకోదు. కానీ ఒక మనిషి నిలబెట్టిన విలువలను మాత్రం తరాల తరబడి మోస్తుంది.

ప్రపంచంలోని గొప్ప నాగరికతలను పరిశీలిస్తే ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం కనిపిస్తుంది. జపాన్ క్రమశిక్షణను నేర్పింది. భారతదేశం ధర్మాన్ని ప్రతిపాదించింది. గ్రీస్ సద్గుణాలను ప్రశ్నించింది. చైనా మానవ సంబంధాల పాత విలువను గుర్తుచేసింది. భాషలు వేరు, సంస్కృతులు వేరు, కాలాలు వేరు. కానీ అవన్నీ చివరికి ఒకే ప్రశ్న అడిగాయి.

మనిషి ఎలా జీవించాలి...?

శాస్త్రం విశ్వం ఎలా ఏర్పడిందో వివరిస్తుంది. నక్షత్రాల వయస్సును లెక్కిస్తుంది. గ్రహాల కదలికలను అంచనా వేస్తుంది. జీవం ఎలా పరిణామం చెందిందో పరిశోధిస్తుంది. కానీ "ఈ విశ్వంలో మనిషి జీవితం యొక్క పరమార్థం ఏమిటి?" అనే ప్రశ్నకు శాస్త్రం ఒకే సమాధానం ఇవ్వదు. అక్కడి నుంచి తత్వశాస్త్రం ప్రారంభమవుతుంది. అక్కడి నుంచి అంతర్ముఖ యాత్ర మొదలవుతుంది.

రాత్రి ఆకాశాన్ని ఒకసారి నిశ్శబ్దంగా చూడండి. కోట్లాది నక్షత్రాల మధ్య భూమి ఒక చిన్న బిందువు మాత్రమే. ఆ భూమిపై మన జీవితకాలం విశ్వ చరిత్రలో ఒక చిన్న క్షణం మాత్రమే. అయినప్పటికీ, ఈ అపార విశ్వాన్ని గురించి ప్రశ్నించే చైతన్యం మనిషికి ఉంది. బహుశా అదే అతని గొప్పతనం. అతను విశ్వాన్ని పరిశీలిస్తాడు. చివరికి తననే తాను పరిశీలించడం ప్రారంభిస్తాడు.

పదవీ విరమణ చేసిన ఒక ఉద్యోగిని నేను చూసినప్పుడు నా మనసులో ఒక ప్రశ్న వస్తుంది. ఉద్యోగం ముగిసింది. ఇప్పుడు అతని జీవితాన్ని నిర్వచించేది ఏమిటి? హోదా ముగిసిన తర్వాత మిగిలేది ఏమిటి? అలాగే ఒక మహానుభావుడు మరణించినప్పుడు కూడా నేను అతని మరణాన్ని కాదు, పూర్తయిన జీవితాన్ని పరిశీలించాలని అనుకుంటాను. ఎందుకంటే ఒక జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి చివరి అధ్యాయం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.

ఈ ప్రపంచంలో ప్రతి మనిషి తన జీవితాన్ని నిర్మించుకుంటున్నాడు. కానీ చాలా కొద్దిమంది మాత్రమే తమ జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. బహుశా జీవితం యొక్క గొప్ప రహస్యం ఇక్కడే ఉండవచ్చు. జీవించడం అనేది కేవలం సంవత్సరాలను పెంచుకోవడం కాదు; ప్రతి సంవత్సరానికి అదనపు విలువను జోడించడం.

చివరికి మనం అందరం ఒకే దిశగా ప్రయాణిస్తున్నాం. జననం, ఎదుగుదల, బాధ్యతలు, వృద్ధాప్యం, మరణం—ఈ చక్రం ఎవరికీ మినహాయింపు కాదు. అయితే ఒక ప్రశ్న మాత్రం ప్రతి మనిషికి ప్రత్యేకమైనది.నా జీవితం పూర్తయిన తర్వాత, నా గురించి ఏమి చెప్పబడుతుంది?

అంతకంటే ముఖ్యంగా— నా జన్మ వల్ల ఈ సమాజం ఏమైనా ప్రభావం చెందిందా ? నా వల్ల ఈ ప్రపంచం కొద్దిగానయినా మెరుగైందా?

బహుశా జీవితానికి సమాధానం ఈ ప్రశ్నల్లోనే దాగి ఉండవచ్చు. ఎందుకంటే జీవితాన్ని మార్చేది మనం కనుగొన్న సమాధానాలు కాదు; మనల్ని మనం నిజాయితీగా అడిగిన ప్రశ్నలు.ఒక ప్రశ్న నన్ను ఎప్పుడూ ఆలోచింపజేస్తుంది.

మనిషి తన జీవితాన్ని ఎప్పుడు అర్థం చేసుకోవడం ప్రారంభిస్తాడు?

బాల్యంలోనా?

యవ్వనంలోనా?

విజయం సాధించిన తర్వాతనా?

లేక ఓటమిని ఎదుర్కొన్న తర్వాతనా?

బహుశా ఈ సందర్భాల్లో కాదు.

జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ప్రారంభించేది, కాలం మన చేతుల నుంచి జారిపోతున్నదని మొదటిసారి గ్రహించినప్పుడు. మనతో కలిసి నడిచిన వారు ఒక్కొక్కరుగా దూరమవుతున్నప్పుడు. తల్లిదండ్రుల స్థానంలో మనమే కుటుంబానికి పెద్దవారమవుతున్నప్పుడు. మనకంటే ముందున్న తరం చరిత్రగా మారుతున్నప్పుడు. అప్పుడే మనిషి తనను తాను ప్రశ్నించడం,విశ్లేషించుకోవడం ప్రారంభిస్తాడు.

ఒకప్పుడు "ఎలా విజయవంతం కావాలి?" అనుకున్న ప్రశ్న, క్రమంగా "ఎలా సార్థకంగా జీవించాలి?" అనే ప్రశ్నగా మారుతుంది. మనిషి జీవితంలో ఒక విచిత్రమైన విరుద్ధం ఉంది.

యవ్వనంలో సమయం అనంతమని అనుకుంటాడు.

వృద్ధాప్యంలో సమయం ఎంత విలువైనదో తెలుసుకుంటాడు.

జీవితమంతా సంపాదించడానికి పరుగులు తీస్తాడు.

చివరికి, సంపాదించిన వాటికంటే కోల్పోయిన సమయమే ఎక్కువగా గుర్తుకు వస్తుంది.

అందుకే ప్రపంచంలోని అనేక తత్వాలు ఒకే విషయాన్ని గుర్తు చేశాయి. సమయాన్ని ఖర్చు చేయొద్దు; సమయాన్ని సృష్టించండి. అంటే గడియారాన్ని ఆపడం కాదు. ప్రతి రోజును అర్థవంతంగా మార్చడం.మనం తరచుగా జీవితాన్ని విజయాలతో కొలుస్తాం.

ఎంత సంపాదించాం?

ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగాం?

ఎంత పేరు వచ్చింది?

కానీ చరిత్ర ఇంకో ప్రశ్న అడుగుతుంది.

ఎంతమందిని ప్రేరేపించాం?

ఎంతమందికి ధైర్యం ఇచ్చాం?

ఎంతమందికి జ్ఞానం పంచాం?

ఎంతమంది జీవితాల్లో ఆశను నాటాం?

ఎందుకంటే మనిషి సంపద అతనితో వెళ్లదు.

అధికారం కూడా వెళ్లదు.

శరీరం కూడా ఒక రోజు ప్రకృతిలో కలిసిపోతుంది.

కానీ... ఒక మంచి ఆలోచన... ఒక గొప్ప విలువ... ఒక నిజాయితీగల స్ఫూర్తి నింపే జీవితం, ప్రభావితం చేసిన జీవితం... తరాలను దాటి ప్రయాణిస్తాయి.

చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిచిన వారు ఎక్కువకాలం జీవించినందుకు కాదు; లోతుగా జీవించినందుకు నిలిచారు.

ఇక్కడే మరో ప్రశ్న ఉద్భవిస్తుంది.

మనం నిజంగా మన జీవితాన్ని మనమే జీవిస్తున్నామా?

లేక సమాజం నిర్మించిన విజయ నిర్వచనాలను మాత్రమే అనుసరిస్తున్నామా?

ఎక్కువ సంపాదించు.

ఎక్కువ ఆస్తి కూడబెట్టు.

ఎక్కువ హోదాలు పొందు.

ఎక్కువ గుర్తింపు తెచ్చుకో.

ఇవన్నీ తప్పు కావు.

కానీ ఇవన్నీ సాధించిన తర్వాత కూడా "నేను ఎందుకు అసంతృప్తిగా ఉన్నాను?" అనే ప్రశ్న మిగిలిపోతే...?

అక్కడి నుంచే అంతర్ముఖ ప్రయాణం ప్రారంభమవుతుంది.

అంతర్ముఖ యాత్ర అంటే ప్రపంచాన్ని వదిలి అడవులకు వెళ్లడం కాదు. ప్రతిరోజూ కొద్దిసేపు మనల్ని మనమే కలుసుకోవడం.

మన నిర్ణయాలను ప్రశ్నించడం.

మన కోపాన్ని అర్థం చేసుకోవడం.

మన భయాలను గుర్తించడం.

మన ఆశయాలను పరిశీలించడం.

ముఖ్యంగా— మనం ఎవరిలా జీవిస్తున్నామో కాకుండా, మనం ఎందుకు జీవిస్తున్నామో తెలుసుకోవడం.

బహుశా జీవితంలోని గొప్ప అన్వేషణ విశ్వం చివరలో ఉండకపోవచ్చు. అది మన హృదయంలోనే ప్రారంభమై, మన హృదయంలోనే ముగిసే ప్రయాణం కావచ్చు.ఎందుకంటే చివరికి మనిషి విశ్వాన్ని జయించడం కంటే గొప్పది ఒక్కటే—

తనను తాను తెలుసుకోవడం.....తనను తాను తెలుసుకోవడం...

ఇది వినడానికి చాలా చిన్న వాక్యంలా అనిపిస్తుంది. కానీ మానవ చరిత్రలో అత్యంత క్లిష్టమైన అన్వేషణ ఇదే.

మనిషి సముద్రాల లోతులను కొలిచాడు.

ఎవరూ అడుగుపెట్టని పర్వత శిఖరాలను అధిరోహించాడు.

చంద్రుడిపై అడుగుపెట్టాడు.

అంగారక గ్రహంపై యంత్రాలను దింపాడు.

పరమాణువును విభజించాడు.

కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించాడు.

కానీ. తన మనసును పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నాడా?

ఈ ప్రశ్నకు ఇప్పటికీ మానవజాతి వద్ద స్పష్టమైన సమాధానం లేదు.అందుకే బహుశా ప్రపంచంలోని అన్ని నాగరికతలు ఒకే దిశగా ప్రయాణించాయి.

భారతీయ ఋషులు అన్నారు—"ఆత్మను తెలుసుకో."

గ్రీకు తత్వవేత్తలు అన్నారు—"నిన్ను నీవు తెలుసుకో."

జపాన్ జీవన తత్వం చెప్పింది—"నీ జీవితానికి అర్థాన్ని కనుగొను."


వీటి భాష వేరు.

కాలం వేరు.

కానీ దిశ ఒక్కటే.

బయటి ప్రపంచాన్ని తెలుసుకోవడం కంటే, అంతర్ముఖ ప్రపంచాన్ని తెలుసుకోవడం గొప్పది.

అయితే ఒక సందేహం వస్తుంది.

మనిషి ఎందుకు నిరంతరం వెతుకుతూనే ఉంటాడు?

ఒక లక్ష్యం చేరుకున్న వెంటనే మరో లక్ష్యం ఎందుకు పుడుతుంది? ఒక కోరిక తీరగానే ఇంకో కోరిక ఎందుకు వస్తుంది?

ఇది బలహీనతా? లేక ఇదే మానవ పరిణామానికి కారణమా? బహుశా రెండూ.

అన్వేషణ లేకపోతే మనిషి నాగరికతను నిర్మించేవాడు కాదు.

కానీ అంతులేని కోరికలను మాత్రమే జీవిత లక్ష్యంగా మార్చుకుంటే, ప్రశాంతతను కూడా కోల్పోతాడు. బుద్ధుడు చెప్పినది కూడా అదే....

అందుకే సమతుల్యత అవసరం.

జీవితంలో ఎదగాలి.

కానీ ఎదుగుదల అంటే కేవలం పదవులు పెరగడం కాదు.

మన ఆలోచన విస్తరించాలి.

మన దృష్టి పరిపక్వం కావాలి.

మన హృదయం విశాలం కావాలి.

మన నిర్ణయాల్లో కరుణ పెరగాలి.

ఇదే అసలైన వికాసం,...అభివృద్ధి.

ఈ ప్రపంచంలో ప్రతి మనిషి ఒకరోజు కనుమరుగవుతాడు.

కానీ ప్రతి మనిషి ఒకేలా కనుమరుగవడు.

కొంతమంది జీవించి ఉన్నప్పుడే మరచిపోతారు.

కేవలం శరీరానికి మాత్రమే ప్రాణం ఉంటుంది.

మరికొందరు శరీరంగా లేకపోయినా, వారి ఆలోచనలు తరాలపాటు జీవిస్తాయి.

ఈ తేడాను సృష్టించేది ప్రతిభ కాదు.

అదృష్టం కాదు.మనిషి తన జీవితాన్ని ఏ విలువలపై నిర్మించుకున్నాడన్నదే ఇక్కడ అంశం.అందుకే జీవితాన్ని ఒక పరుగు పందెంలా చూడకూడదు.

ఒక విశ్వవిద్యాలయంలా చూడాలి.

ప్రతి మనిషి ఒక గురువు.

ప్రతి అనుభవం ఒక పాఠం.

ప్రతి వైఫల్యం ఒక అధ్యాయం.

ప్రతి విజయం ఒక పరీక్ష.

ప్రతి విడిపోవడం మరియు కలయిక ఒక జ్ఞాపకం.

ప్రతి మరణం ఒక నిశ్శబ్ద ఉపన్యాసం.

చివరికి మనం నేర్చుకోవలసింది ఒక్కటే.

జీవితానికి పొడవు, వెడల్పులు కాదు...

లోతు ఎంత అన్నదే ముఖ్యమైనది.

ఎందుకంటే సంవత్సరాలను లెక్కించడం కాలం పని.

కానీ ఆ సంవత్సరాలకు అర్థాన్ని ఇవ్వడం మనిషి పని.బహుశా అందుకే జీవితం చివరికి ఒక ప్రశ్న మాత్రమే అడుగుతుంది.

"నీవు ఎంతకాలం జీవించావు?" అని కాదు..."నీవు జీవించిన కాలానికి ఎంత అర్థాన్ని జోడించావు?" అని.

ఆ ప్రశ్నకు మనమే ఇచ్చే సమాధానమే...

మన జీవిత చరిత్ర.

మన వారసత్వం.

మన నిజమైన పరిచయం.

మనిషి జీవితంలో అత్యంత గొప్ప భ్రమ ఏమిటంటే...

తనకు ఇంకా చాలా సమయం ఉందని అనుకోవడం.

"రేపు చేస్తాను."

"పదవీ విరమణ తర్వాత ఆలోచిస్తాను."

"పిల్లలు స్థిరపడిన తర్వాత జీవిస్తాను."

"కొంచెం డబ్బు కూడబెట్టాక ప్రశాంతంగా ఉంటాను."

ఇలా జీవితం మొత్తాన్ని భవిష్యత్తుకు వాయిదా వేస్తూ గడిపేస్తాడు.కానీ కాలం ఎవరి కోసం వేచి ఉండదు.

గడియారం ముల్లు తిరుగుతున్న శబ్దం మనకు వినిపించకపోవచ్చు. కానీ జీవితం ప్రతి క్షణం మన వయస్సును మాత్రమే కాదు, మన అవకాశాలను కూడా నిశ్శబ్దంగా ప్రభావితం చేస్తూ ఉంటుంది.

అందుకే ఒక ప్రశ్న మనల్ని వెంటాడాలి.

నేను నిజంగా ఏదిని వాయిదా వేస్తున్నాను?

ఒక పనినా? ఒక కలనా? ఒక నిర్ణయమా?

ఒకవేళ మనిషికి తాను ఎప్పుడు మరణిస్తాడో ముందే తెలిసి ఉంటే...అతని జీవితం ఇదే విధంగా ఉండేదా?

బహుశా కాదు. అతను తక్కువ ద్వేషించేవాడు. ఎక్కువ ప్రేమించేవాడు.చిన్న చిన్న విషయాల కోసం అంతగా కలత చెందేవాడు కాదు.

క్షమించడం త్వరగా నేర్చుకునేవాడు.సమయాన్ని డబ్బుతో కొలవకుండా, అనుభవాలతో కొలిచేవాడు.మరణం గురించి తెలియకపోవడమే మనిషికి ఒక వరం కావచ్చు. కానీ మరణం అనివార్యమనే జ్ఞాపకం మాత్రం అతని జీవితానికి ఒక దిక్సూచి కావాలి. అందుకోసమే ప్రపంచంలోని అన్ని తత్వాలు దిశగా ఆలోచించాయి

ఈ ప్రపంచంలో కోట్లాది మంది పుట్టారు.

కోట్లాది మంది జీవించారు.

కోట్లాది మంది మరణించారు.

వారి పేర్లు కూడా మనకు తెలియవు.అయితే కొందరు మాత్రం శతాబ్దాల తర్వాత కూడా ఎందుకు గుర్తుంటారు?

వారు ఎక్కువకాలం జీవించారా?

కాదు.

వారు సంపూర్ణ మనుషులా?

అదీ కాదు.

వారూ తప్పులు చేశారు.

వారూ సందేహపడ్డారు.

వారూ వైఫల్యాలను చూశారు.

కానీ ఒక విషయం చేశారు.

తమ జీవితాన్ని తమకంటే పెద్దదైన ఒక విలువకు అంకితం చేశారు.అక్కడి నుంచే వ్యక్తి చరిత్రగా మారుతాడు.

మనిషి జీవితంలో రెండు పుట్టుకలు ఉంటాయని కొందరు తత్వవేత్తలు అంటారు.

మొదటిది...అతను ఈ ప్రపంచంలోకి వచ్చిన రోజు.

రెండవది... తాను ఎందుకు వచ్చాడో గ్రహించిన రోజు.

మొదటి పుట్టుకను ప్రకృతి నిర్ణయిస్తుంది.

రెండవ పుట్టుకను మనిషి తన ఆలోచనతో నిర్మించుకుంటాడు.

ఆ రెండవ పుట్టుకే జీవితానికి అర్థాన్ని ఇస్తుంది.

చివరికి మనం వదిలి వెళ్లేది ఒక ఇల్లు కాదు.

ఒక బ్యాంకు ఖాతా కాదు.ఒక పదవి కాదు.

మన గురించి ఇతరుల మనసుల్లో మిగిలిపోయే ఒక భావన.....

"ఆయన వల్ల నేను మారాను.""ఆమె వల్ల నాకు ధైర్యం వచ్చింది." "ఆ మనిషి జీవితం నన్ను ఆలోచింపజేసింది."

"నన్ను దేవుడిలా ఆదుకున్నాడు"

ఇలాంటి ఒక్క వాక్యం...వేల ప్రశంసల కంటే గొప్పది.

ఈ వ్యాసాన్ని ముగించే ముందు ఒక ప్రశ్నను మీ ముందు ఉంచుతున్నాను.

నీ చేతిలో ఉన్న జీవితాన్ని.... నీ చేతిలో నుండి జారిపోయిన జీవితాన్ని ఒక్కసారి కళ్ళు మూసుకొని నిజాయితీగా విశ్లేషించు.

కొద్దిసేపు మీ జీవితాన్ని బయట నిలబడి చూస్తున్నట్టు ఊహించండి.మీ జీవితానికి మీరే ప్రేక్షకుడిగా మారండి.

ఆ తర్వాత మిమ్మల్ని మీరు మూడు ప్రశ్నలు అడగండి.

నేను ఇప్పుడు చేస్తున్న పనులు, నా జీవితానికి నిజంగా అర్థాన్ని జోడిస్తున్నాయా?

ఈ రోజు నా వల్ల ఇంకొకరి జీవితం కొద్దిగా అయినా మెరుగైందా?

ఈ రోజే నా జీవితంలోని చివరి రోజు అయితే... నేను పశ్చాత్తాపపడేది ఏమిటి?

ఈ మూడు ప్రశ్నలకు నిజాయితీగా సమాధానం చెప్పగలిగితే... .జీవితాన్వేషణను మాత్రం ప్రారంభించినట్లే..

జీవితాన్వేషణ ప్రారంభమైన తర్వాత ఒక విచిత్రమైన మార్పు సంభవిస్తుంది.

మనిషి ప్రపంచాన్ని చూడడం మారదు.

కానీ ప్రపంచాన్ని చూసే దృష్టి మారుతుంది.

ఇంతకాలం అతను మనుషులను చూసేవాడు.

ఇప్పుడు జీవితాలను చూడడం ప్రారంభిస్తాడు.

ఇంతకాలం సంఘటనలను గమనించేవాడు.

ఇప్పుడు వాటి వెనుక దాగి ఉన్న కారణాలను అన్వేషిస్తాడు.

ఇంతకాలం విజయాన్ని కొలిచేవాడు.

ఇప్పుడు విలువను కొలవడం ప్రారంభిస్తాడు.

నేను చాలాసార్లు ఒక ఆలోచనలో మునిగిపోతుంటాను.

మనిషి జీవితాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి అత్యుత్తమ విశ్వవిద్యాలయం ఏది?

పుస్తకాలా?

విశ్వవిద్యాలయాలా?

ప్రయోగశాలలా?

కాదు.

మనుషుల జీవితాలే.

ఒక రైతు జీవితం ఒక గ్రంథం.

ఒక ఉపాధ్యాయుడి జీవితం ఒక విశ్వవిద్యాలయం.

ఒక తల్లి జీవితం ఒక తత్వశాస్త్రం.

ఒక నిజాయితీగల ఉద్యోగి జీవితం ఒక నైతిక పాఠం.

ఒక మహానాయకుడి జీవితం ఒక చరిత్ర.

ఒక సాధారణ మనిషి జీవితం కూడా అసాధారణమైన జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు.

ప్రశ్న ఒక్కటే.....మనం జీవితాలను చూస్తున్నామా... లేక కేవలం వ్యక్తులను మాత్రమే చూస్తున్నామా?

కాలం ఒక విచిత్రమైన శిల్పి.

అది ప్రతి మనిషి ముఖాన్ని మార్చుతుంది.

శరీరాన్ని మార్చుతుంది.

పదవులను మార్చుతుంది.

పరిస్థితులను మార్చుతుంది.

కానీ ఒక విషయాన్ని మాత్రం అది బయటపెడుతుంది.

మనిషి నిజమైన స్వభావాన్ని.

యవ్వనంలో ప్రతిభ కనిపిస్తుంది.

మధ్యవయస్సులో సామర్థ్యం కనిపిస్తుంది.

వృద్ధాప్యంలో వ్యక్తిత్వం కనిపిస్తుంది.

అందుకే జీవితాన్ని ఒక్క దశలో చూసి అర్థం చేసుకోలేం.

ఒక పుస్తకాన్ని చివరి పేజీ చదవకుండానే అర్థం చేసుకోలేనట్లే, ఒక మనిషిని కూడా అతని మొత్తం ప్రయాణాన్ని చూడకుండా అర్థం చేసుకోలేం.

మనిషి మరణించిన తర్వాత అతని ఇల్లు మిగులుతుంది.

అతని వస్తువులు మిగులుతాయి.

అతని ఫోటోలు మిగులుతాయి.

కొంతకాలానికి అవి కూడా జ్ఞాపకాలుగా మారిపోతాయి.

కానీ....ఒకటి మాత్రం చాలా కాలం జీవిస్తుంది.

అతని వల్ల మారిన మనుషులు.

ఒక మంచి మాట...

ఒక సరైన నిర్ణయం...

ఒక నిజాయితీగల జీవితం...

ఒక సమయంలో చేసిన చిన్న సహాయం...

వీటికి గడువు తేదీ ఉండదు.

మనిషి వెళ్లిపోతాడు.

కానీ అతని ప్రభావం ఇంకా నడుస్తూనే ఉంటుంది.

విశ్వం గురించి ఆలోచిస్తే....

అనంతమైన ఈ విశ్వంలో...

కోట్లాది గెలాక్సీల మధ్య...

మన భూమి ఒక ధూళికణంలాంటిది.

ఆ ధూళికణంపై నా జీవితం మరింత చిన్నది.

అయితే ఒక ప్రశ్న వెంటనే వస్తుంది.

ఇంత చిన్న జీవితానికి అర్థం ఏమిటి?

ఆ ప్రశ్నకు సమాధానం బహుశా విశ్వం పరిమాణంలో లేదు. మన హృదయం పరిమాణంలో ఉంది.

జీవితం గొప్పదవడానికి విశ్వం అంత పెద్దదిగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. మన హృదయం కొద్దిగా విశాలమైతే చాలు.మన ఆలోచన కొద్దిగా లోతుగా మారితే చాలు.

మన వల్ల ఒక మనిషి జీవితంలో వెలుగు పెరిగితే చాలు.

చివరికి నాకు ఒక సత్యం అర్థమైంది.

జీవితం అనేది పరిష్కరించాల్సిన గణిత సమస్య కాదు.

గెలవాల్సిన పోటీ కాదు.

జీవితం ఒక కళ.

ఆ కళలో రంగులు మన నిర్ణయాలు.

గీతలు మన విలువలు.

వెలుగు మన ప్రేమ.

నీడలు మన వైఫల్యాలు.

చిత్రకారుడు మరెవరో కాదు...మనమే.

ప్రతి రోజు ఒక కొత్త గీత గీస్తున్నాం.

ప్రతి నిర్ణయంతో ఒక కొత్త రంగు వేస్తున్నాం.

చివరికి మన జీవితమనే చిత్రాన్ని చూసి ప్రపంచం ఏం చెబుతుందో కంటే...

ఆ చిత్రాన్ని చూసి మన అంతరాత్మ ప్రశాంతంగా నవ్వగలదా?

అదే బహుశా...జీవితాన్వేషణకు అత్యంత నిజాయితీగల సమాధానం.

మనిషి తన జీవితాన్ని ముందుకు చూస్తూ జీవిస్తాడు.

కానీ తన జీవితాన్ని అర్థం చేసుకునేది మాత్రం వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడే.

మనం తరచుగా ప్రపంచాన్ని మార్చాలని అనుకుంటాం.

సమాజాన్ని మార్చాలని అనుకుంటాం.

వ్యవస్థలను మార్చాలని అనుకుంటాం.

అవి అవసరమే.కానీ ఒక ప్రశ్న మనం చాలా అరుదుగా అడుగుతాం.

నేను మారానా?

ఎందుకంటే...

మారని మనిషి ప్రపంచాన్ని మార్చాలని ప్రయత్నిస్తే, అతను వ్యవస్థలను మాత్రమే మార్చగలడు.

మారిన మనిషి ప్రపంచాన్ని మార్చాలని ప్రయత్నిస్తే, అతను మనుషుల చరిత్రలను కూడా ప్రభావితం చేయగలడు.చరిత్రలో నిలిచిపోయిన గొప్ప మార్పులన్నీ ఒక మనిషి అంతర్ముఖంలోనే ప్రారంభమయ్యాయి.

ఈ ప్రపంచంలో ప్రతి ఒక్కరికీ ఒక వృత్తి ఉంటుంది.

సచివాలయ అధికారి

వైద్యుడు.

రైతు

ఉపాధ్యాయుడు.

శాస్త్రవేత్త.

న్యాయవాది... ఇలా ఎన్నో.

కానీ వీటన్నింటికంటే ముందు...

ప్రతి ఒక్కరికీ ఒకే ప్రవృత్తి ఉంది.

మనిషిగా జీవించడం.ఆ ప్రవృత్తికి పదవీ విరమణ లేదు.

జీతం లేదు.

పదోన్నతి లేదు.

కానీ ప్రతిరోజూ ఒక పరీక్ష ఉంటుంది.

ఈ రోజు నేను నిజాయితీగా జీవించానా?

ఈ రోజు నేను ఎవరికైనా ఉపయోగపడ్డానా?

ఈ రోజు నా వల్ల ఎవరికైనా బాధ కలిగిందా?

ఈ ప్రశ్నలకు మన అంతరాత్మ ఇచ్చే సమాధానమే జీవితపు నిజమైన వార్షిక గోప్య నివేదిక.

మనిషి జీవితాన్ని నేను ఒక నదిలా ఊహిస్తాను.

నది తన కోసం ప్రవహించదు.తన మార్గంలో ఉన్న పొలాలకు నీరు ఇస్తుంది.గ్రామాలకు జీవనాధారం అవుతుంది.చెట్లను పెంచుతుంది.చివరికి సముద్రంలో కలిసిపోతుంది.

ప్రయాణం ముగుస్తుంది.కానీ ఆ నది వల్ల ప్రారంభమైన వేలాది జీవితాలు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

మనిషి జీవితం కూడా అంతే.

చివరికి ప్రశ్న ఇది కాదు...

"నేను ఎంత దూరం ప్రయాణించాను?"

ప్రశ్న..."నా మిగిలిన ప్రయాణం వల్ల ఇంకెంతమంది ముందుకు నడవగలిగారు?"

విశ్వాన్ని గురించి ఆలోచించిన ప్రతిసారీ నాకు ఒక వినయం కలుగుతుంది.

జీవితాన్ని గురించి ఆలోచించిన ప్రతిసారీ ఒక బాధ్యత కలుగుతుంది.

మరణాన్ని గురించి ఆలోచించిన ప్రతిసారీ ఒక స్పష్టత కలుగుతుంది.

కాలాన్ని గురించి ఆలోచించిన ప్రతిసారీ ఒక ఆవశ్యకత కలుగుతుంది.

ఈ నాలుగు ఆలోచనలు కలిసి ఒకే విషయాన్ని చెబుతాయి.

జీవితం శాశ్వతం కాదు.

అందుకే...

ప్రేమను వాయిదా వేయొద్దు.

క్షమాపణను వాయిదా వేయొద్దు.

మంచి పనిని వాయిదా వేయొద్దు.

కలలను వాయిదా వేయొద్దు.

ఎందుకంటే కాలం ఎప్పుడూ మన అనుమతి తీసుకొని ముందుకు సాగదు.

ఈ వ్యాసాన్ని ముగించాలనుకోవడం లేదు.

ఎందుకంటే జీవితాన్వేషణకు ముగింపు ఉండదు.

ప్రతి సమాధానం తర్వాత మరో ప్రశ్న పుడుతుంది.

ప్రతి శిఖరం తర్వాత మరో దారి కనిపిస్తుంది.

ప్రతి అనుభవం తర్వాత మరో అర్థం వెలుగులోకి వస్తుంది.

అందుకే బహుశా...జీవితంలోని గొప్ప విజయం అన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానాలు కనుగొనడం కాదు.ప్రతి కొత్త ప్రశ్నతో కొంచెం మంచి మనిషిగా మారడం.

ఆ రోజు...మనిషి జీవితం ముగిసినా...

అతని అన్వేషణ ముగియదు.

ఎందుకంటే అతను కనుగొన్న సమాధానాల కంటే...

అతను మేల్కొలిపిన ప్రశ్నలే తరాల పాటు జీవిస్తాయి.

కొన్నిసార్లు నేను ఒక శ్మశానానికి వెళ్లినప్పుడు ఆలోచిస్తాను.ఈ నేలలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న ప్రతి మనిషికీ ఒకప్పుడు కలలు ఉండేవి.

ఒక కుటుంబం ఉండేది.

ఒక పేరు ఉండేది.

ఒక ఉద్యోగం, హోదా ఉండేది.

కొంతమందికి అధిక అధికారం ఉండేది.

మరికొందరికి సంపద ఉండేది.

కొంతమందికి అపారమైన కీర్తి ఉండేది.

ఈరోజు...ఆ పేర్లన్నింటికీ ఒకే పేరు.

"గతం."

ఈ ఆలోచన నన్ను భయపెట్టదు.

వినయాన్ని నేర్పుతుంది.

ఎందుకంటే జీవితంలో శాశ్వతమని మనం పట్టుకున్న వాటిలో ఏదీ నిజంగా శాశ్వతం కాదని అది గుర్తుచేస్తుంది.

మరోసారి ఒక పదవీ విరమణ చేసిన ఉద్యోగిని కలిసినప్పుడు కూడా నేను ఇదే ఆలోచిస్తాను.

ముప్పై, నలభై సంవత్సరాల పాటు ఒక వ్యవస్థను నడిపించిన వ్యక్తి...

ఒకరోజు తన గుర్తింపు కార్డును తిరిగి ఇచ్చేస్తాడు.

ఒకరోజు అతని గది ఇంకొకరికి కేటాయించబడుతుంది.

ఒకరోజు అతని కుర్చీలో ఇంకొకరు కూర్చుంటారు.

అప్పుడు నాకు ఒక ప్రశ్న వస్తుంది.

మనిషి పదవిని విడిచిపెడతాడా?

లేక...

పదవే మనిషిని విడిచిపెడుతుందా?

ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికినప్పుడు అర్థమైంది.

పదవి అనేది ఒక పాత్ర మాత్రమే.వ్యక్తిత్వమే అసలు పరిచయం. పదవి ద్వారా వచ్చిన వ్యక్తిత్వం మాత్రం తన వెంటే ఉంటుంది

పాత్ర మారుతుంది.వ్యక్తిత్వం మాత్రమే మిగులుతుంది.

మనిషి జీవితంలో రెండు లెక్కలు ఉంటాయి.

ఒకటి...

ప్రపంచం వేసే లెక్క.

ఎంత సంపాదించాడు?

ఎంత ఎదిగాడు?

ఎంత పేరు తెచ్చుకున్నాడు?

రెండవది...

మన అంతరాత్మ వేసే లెక్క.

ఎంత నిజాయితీగా జీవించాడు

ఎంత ప్రేమించాడు?

ఎంత నేర్చుకున్నాడు?

ఎంత పంచుకున్నాడు?

మొదటి లెక్కకు సాక్షులు చాలా మంది ఉంటారు.

రెండవ లెక్కకు సాక్షి ఒక్కరే.

మన అంతరాత్మ.....

ఈ విశ్వంలో ఒక విచిత్రమైన సత్యం ఉంది.

ప్రతి నక్షత్రం తన వెలుగును వెదజల్లుతుంది.

ప్రతి వృక్షం తన నీడను ఇస్తుంది.

ప్రతి నది తన నీటిని పంచుతుంది.

ప్రకృతిలో ఏదీ తనకోసమే జీవించదు.

అయితే మనిషి మాత్రమే "నాకు ఇంకా ఏమి కావాలి?" అని అడుగుతాడు.

బహుశా ఆ ప్రశ్న అవసరమే.

కానీ దానితో పాటు ఇంకో ప్రశ్నను కూడా అడగాలి.

నా వల్ల ఇంకెవరికైనా ఏమి లభించింది?"

ఈ ఒక్క ప్రశ్న మనిషి జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చగలదు.

విశ్వాన్ని చూస్తే మనం చాలా చిన్నవాళ్లం.

చరిత్రను చూస్తే మన జీవితకాలం చాలా చిన్నది.

కానీ...ఒక చిన్న దీపం చీకటిని పారద్రోలడానికి సూర్యుడి పరిమాణం అవసరం లేదు.

ఒక చిన్న విత్తనం అడవిగా మారడానికి పర్వతం పరిమాణం అవసరం లేదు.

మాక్ఒక మంచి ఆలోచన ఒక యుగాన్ని మార్చడానికి కోట్లాది పదాలు అవసరం లేదు.

అందుకే...

జీవితపు గొప్పతనం పరిమాణంలో ఉండదు.

ప్రభావంలో ఉంటుంది.

మనిషి అంతర్ముకుడైనప్పుడు.

ఆ సంభాషణలో మనకు మనమే అబద్ధం చెప్పలేం.

అక్కడ హోదాలు పనిచేయవు.

అక్కడ సంపద మాట్లాడదు.

అక్కడ చప్పట్లు వినిపించవు.

అక్కడ ఒకే ప్రశ్న ప్రతిధ్వనిస్తుంది.

"ఈ రోజు... నేను నిజంగా మనిషిగా జీవించానా?"

బహుశా...ఈ ఒక్క ప్రశ్నను ప్రతి రాత్రి నిజాయితీగా అడగగలిగిన రోజే...

జీవితాన్వేషణకు కొత్త అర్థం దొరుకుతుంది.

మనిషి చివరికి ఏమి తీసుకెళ్తాడు?

ఈ ప్రశ్నకు ప్రపంచంలోని ప్రతి సంస్కృతి తనదైన సమాధానం చెప్పింది.కానీ ఒక విషయం మాత్రం అందరిలో కనిపిస్తుంది.ఏ మనిషి తనతో పాటు తన సంపదను తీసుకెళ్లలేడు.తన పదవిని తీసుకెళ్లలేడు.

తన భవనాలను తీసుకెళ్లలేడు.

అయితే...ఎందుకు వాటి కోసం జీవితమంతా పోరాడుతాడు?

బహుశా వాటి కోసం కాదు.

వాటి ద్వారా భద్రత, గౌరవం, ఆనందం దొరుకుతాయని నమ్ముతాడు.కానీ ఒక దశకు వచ్చిన తర్వాత మనిషి తెలుసుకుంటాడు.

భద్రత బయట కాదు.

ప్రశాంతత బయట కాదు.

గౌరవం కూడా పూర్తిగా బయట నుంచి రాదు.

వాటి విత్తనాలు ముందుగా మన అంతరంగంలోనే మొలకెత్తాలి.అందుకే నాకు ఇప్పుడు జీవితం గురించి ఒక కొత్త నిర్వచనం కనిపిస్తోంది.

జీవితం అనేది...

పుట్టుక నుండి మరణం వరకు గడిచిన సంవత్సరాల సంఖ్య కాదు.సత్యాన్ని కొద్దికొద్దిగా తెలుసుకుంటూ, అహంకారాన్ని కొద్దికొద్దిగా విడిచిపెడుతూ, ప్రేమను కొద్దికొద్దిగా విస్తరించుకుంటూ, చైతన్యాన్ని కొద్దికొద్దిగా వికసింపజేసే ప్రయాణం.

ఈ అన్వేషణ నన్ను చివరికి ఒక ప్రశాంతమైన నిర్ణయానికి తీసుకొచ్చింది.జీవితానికి బహుశా ఒకే ఒక్క నిర్వచనం ఉండకపోవచ్చు.ప్రతి మనిషి తన జీవితంతో ఒక నిర్వచనం రాస్తాడు.ప్రతి తరం దానికి కొత్త అర్థాన్ని జోడిస్తుంది.

అందుకే...జీవితం ఒక పుస్తకం కాదు.ఒక సిద్ధాంతం కాదు.

ఒక మతం కాదు.ఒక శాస్త్రం మాత్రమే కాదు.జీవితం ఒక ప్రశ్న.ఆ ప్రశ్నకు మనం మాటలతో సమాధానం చెప్పలేం.

మన జీవితంతోనే చెప్పాలి.

ఎందుకంటే...

చివరికి ప్రపంచం మనం ఏమి చెప్పామో మరచిపోవచ్చు.

మనం ఏమి సాధించామో కూడా మరచిపోవచ్చు.

కానీ...మనం ఎలా జీవించామో మాత్రం చరిత్ర నిశ్శబ్దంగా గుర్తుంచుకుంటుంది.

మనిషి జీవితంలో అత్యంత పెద్ద అన్వేషణ విశ్వాన్ని గురించి కాదు.తనను తాను గురించి.విశ్వంలోని కోట్లాది గెలాక్సీల గురించి తెలుసుకోవడం గొప్ప విషయమే.

సముద్రాల లోతులను కొలవడం గొప్ప విషయమే.

పరమాణువును అర్థం చేసుకోవడం గొప్ప విషయమే.

కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించడం కూడా గొప్ప విషయమే.

కానీ...ఒక మనిషి తన కోపాన్ని అర్థం చేసుకోవడం...

తన భయాన్ని గుర్తించడం...తన అహంకారాన్ని జయించడం...తన జీవితానికి ఒక అర్థాన్ని కనుగొనడం... ఇవన్నీ కూడా అంతే గొప్ప అన్వేషణలు.ప్రకృతి ప్రతి రోజూ మనకు ఒక సందేశాన్ని పంపుతోంది.

సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు.

సాయంత్రానికి అస్తమిస్తాడు.

ఋతువులు మారుతాయి.

ఆకులు రాలిపోతాయి.

కొత్త చిగుర్లు వస్తాయి.

నదులు ప్రవహిస్తాయి.

పర్వతాలు నిశ్శబ్దంగా నిలబడతాయి.

ప్రకృతి ఎక్కడా తొందరపడదు.

ఎక్కడా ఆందోళన చెందదు.అయినా...

ప్రతిదీ సమయానికి జరుగుతుంది.

బహుశా మనిషి కూడా ప్రకృతి నుండి నేర్చుకోవలసిన గొప్ప పాఠం ఇదే.జీవితాన్ని గెలవాలని కాదు...జీవితంతో కలిసి ప్రవహించాలని.

కాలం ఒక రోజు మన పేరు చెరిపివేయవచ్చు.

మన పదవిని ఇంకొకరికి అప్పగించవచ్చు.

మన ఇంట్లో ఇంకొక కుటుంబం నివసించవచ్చు.

మన పుస్తకాలు దుమ్ము పట్టవచ్చు.

మన ఫోటోలు పాతబడిపోవచ్చు.

కానీ...

మన వల్ల ఒక మనిషి జీవితంలో వెలిగిన ఆశ...

మన వల్ల ఒక విద్యార్థిలో మేల్కొన్న ఆత్మవిశ్వాసం...

మన వల్ల ఒక కుటుంబంలో నిలిచిన ఆనందం...

మన వల్ల ఒక సమాజంలో పుట్టిన మంచి ఆలోచన...

వాటిని కాలం కూడా పూర్తిగా చెరిపివేయలేకపోవచ్చు.

అదే బహుశా...మనిషి అమరత్వానికి అత్యంత సహజమైన రూపం.

మీ హృదయంపై చేయి పెట్టి...మీకు మీరే ఒక ప్రశ్న అడగండి.

"ఇంకా నాకు మిగిలి ఉన్న జీవితాన్ని... నేను ఎలా జీవించాలనుకుంటున్నాను?"

ఈ ప్రశ్నకు ఈ రోజే సమాధానం దొరకకపోవచ్చు.

ఒక సంవత్సరం పట్టవచ్చు.

ఒక జీవితకాలం కూడా పట్టవచ్చు.

అందులో తప్పు లేదు.

ఎందుకంటే...

జీవితానికి అత్యంత విలువైన సమాధానాలు...

వేగంగా దొరికేవి కావు.అవి...

నిశ్శబ్దంలో పుడతాయి.

అనుభవాల్లో పెరుగుతాయి.

కాలంతో పరిపక్వమవుతాయి.

చివరికి...

మన జీవితంగానే ప్రపంచం ముందు నిలుస్తాయి.

అందుకే...జీవితాన్ని తొందరగా ముగించాల్సిన ప్రయాణంగా చూడకండి.ప్రతి రోజూ కొద్దిగా అర్థం జోడిస్తూ సృష్టించాల్సిన ఒక కళాఖండంగా చూడండి.

అప్పుడు...

ఒక రోజు మీ జీవితాన్ని వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడు...

మీరు ఇలా చెప్పగలిగితే చాలు—

"నేను కేవలం బతకలేదు... జీవించాను."

బహుశా...అదే జీవితాన్వేషణకు ముగింపు కాదు...

అదే...ఒక సార్థకమైన జీవితానికి నిశ్శబ్దమైన ఆరంభం.

Courtesy : GRAMA SWARAJYA FOUNDATION