Telugu Library

నిత్య స్తోత్రావళి

నిత్య పారాయణ శ్లోకాలు

స్తోత్రాలు

పంచాంగం

Monday, June 29, 2026

Anuradha Nakshatra - అనురాధ నక్షత్రము

అనురాధ నక్షత్రము

నక్షత్రం - అనురాధ
అధిపతి - శని
గణము - దేవ
జాతి - పురుష
వృక్షం - పొగడ
జంతువు - జింక
నాడి - మధ్య
పక్షి - పింగళ
అధిదేవత - సూర్యుడు
రాశి - వృశ్చికము

అనురాధ నక్షత్ర జాతకుల గుణగణాలు:
నక్షత్రములలో అనురాధ నక్షత్రము 17వ నక్షత్రం. ఇది దోష నక్షత్రము కాదు. కానీ, తల్లితండ్రులు సోదరులు ఇదే నక్షత్ర జననం అయినచో శాంతి అవసరం. ఇది దేవగణానికి చెందిన నక్షత్రం.

ఈ నక్షత్రములో జన్మించిన వారు నైతిక ధర్మము, పెద్దలు, వృద్ధుల పట్ల గౌరవము కలిగి ఉంటారు. విద్యలలో రాణించడానికి కొంత సమయము కావాలి. ఆరంభములో కొన్ని సమస్యలను ఎదుర్కొన్న తరువాత కాలములో నిరాటంకముగా విద్యలను అభ్యసిస్తారు.

ఉద్యోగ జీవితములో మొదట ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొన్నా తరువాత నిలదొక్కుకుని ముందుకు విజయవంతముగా సాగిపోతారు. ప్రేమ వివాహాలు చేసుకుంటారు. గుర్తింపు పత్రాలు లేకున్నా కొన్ని విద్యలలో పురోగతి సాధిస్తారు.

విద్యలపట్ల ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు. ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి ఉన్నత పదవులు అధిరోహిస్తారు. కుటుంబ శ్రేయస్సు కొరకు కొన్ని పదవులు చేపడతారు. తల్లి మీద విశేషమైన అనురాగము ఉంటుంది. వీరు సలహాలు చెప్పి, మార్గాలు చూపి అనేక మంది పురోగతికి తోడ్పడతారు. సంతానము వలన ఖ్యాతి లభిస్తుంది.

అనురాధ నక్షత్ర జాతకులకు దేవుడిపై లోతైన విశ్వాసం ఉంటుంది. ఈ కారణం వల్లనే ఎటువంటి క్లిష్టమైన పరిస్థితుల్లోనూ నిరుత్సాహపడరు. జీవితంలో అడ్డంకులు రావొచ్చు, అయితే, వీరు బాగా కష్టపడి పనిచేస్తారు కనుక, అవి జీవిత పథాన్ని కదిలించకపోవచ్చు. చాలా చిన్న వయస్సులోనే వీరు డబ్బును సంపాదించడం ప్రారంభిస్తారు. వీరి స్వభావం చాలా సమస్యలమయంగా ఉంటుంది.

మానసిక శాంతి కొరకు, వీరు నిరంతరం శ్రమించాలి. వీరు ముక్కుసూటిగా వ్యవహరిస్తారు కనుక, మదిలోకి ఏది వస్తే దానిని చెబుతారు. ప్రతిదీ వీరు మనస్సులో ఉంచుకునే స్వభావం కాదు. అందువల్లనే కొన్నిసార్లు ప్రజల మాటలతో బాధించబడతారు. ఎప్పుడైనా వీరు ప్రజలకు సహాయపడటానికి ప్రయత్నిస్తే, వారు హృదయపూర్వకంగా చేస్తారు.

లక్ష్యం పట్ల వీరు చాలా సీరియస్ గా ఉంటారు, అనేక అడ్డంకుల తరువాత దానిని విజయవంతంగా చేరుకోగలుగుతారు. అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా, దానిని పూర్తిగా ఉపయోగించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు.

పని చేయడం కంటే వ్యాపారం చేయడానికి వీరు ఎక్కువ ఆసక్తి కనపరుస్తారు. బాల్యం నుంచే వీరికి వ్యాపార లక్షణాలుంటాయి. అందువల్ల, దీనిలో వీరు నిజంగా విజయం సాధిస్తారు. ఒకవేళ వీరు ఉద్యోగం చేయడం ప్రారంభించినట్లయితే, వీరిపై ఉన్నవారిని అందరినీ కూడా వీరికి అనుకూలంగా మలచుకోగలుగుతారు. వీరు జీవితంలో ఎంతో క్రమశిక్షణతో ఉంటారు మరియు జీవితంలో విలువలకు చాలా ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.

పనిలో పూర్తి క్రమశిక్షణను కలిగి ఉండటానికి వీరు ప్రయత్నిస్తారు. వీరి యొక్క జీవిత పోరాటాల ద్వారా వీరు చక్కటి జీవిత పాఠాలను నేర్చుకుంటారు. వీరి యొక్క వ్యక్తిత్వ లక్షణాల గురించి తెలిసినవారు, వీరు చాలా అనుభవం కలిగినవారు కనుక వీరి నుంచి సలహాలను తీసుకోవడానికి ఇష్టపడతారు.

ఎలాంటి క్లిష్టమైన పరిస్థితినైనా తొలగించే అద్భుతమైన నైపుణ్యం వీరికి ఉంటుంది. ఒకవేళ సంపద విషయానికి వస్తే, ఆస్తులపై పెట్టుబడి పెట్టడం లేదా పొదుపు చేయడంపై వీరికి ఆసక్తి ఉంటుంది కనుక తగినంత సంపద ఉంటుంది. పెట్టుబడులు పెట్టే స్వభావం వల్ల, వీరు బాగా ధనవంతులుగా ఉంటారు.

అనురాధ నక్షత్రం మొదటి పాదము
అనురాధ నక్షత్ర అధిపతి శని. ఇది దేవగణ నక్షత్రం కావడం వల్ల వీరు సాత్విక గుణం, ధర్మపక్షపాతం కలిగి ఉంటారు. ఈ నక్షత్ర జాతకులకు స్వభావ రీత్య బద్ధకం ఉన్నా చేయాలనుకున్న పనిని శ్రమకు ఓర్చి పని చేస్తారు. అన్యాయాన్ని సహించలేరు. మంచివే అయిన తమ అభిప్రాయాలను సూటిగా తెలియజేస్తారు. వీరికి ఆత్మవిశ్వాసం ఎక్కువ.

ఈ నక్షత్ర జాతకులకు తొలి 17 సంవత్సరాల జీవితం సాధారణంగానే జరుగుతుంది. విద్యలో కాస్త మందకొడితనం ఉంటుంది. తరువాత వచ్చే 17 సంవత్సరాల బుధదశ కారణంగా కళాశాల చదువులలో అభివృద్ధి ఉంటుంది. జీవితంలో త్వరగా స్థిరపడతారు. వివాహం సకాలంలో జరుగుతుంది.

34 సంవత్సరాల అనంతరం వచ్చే 7 సంవత్సరాల కేతు దశ కారణంగా జీవితంలో కొన్ని సమస్యలు ఎదురవుతాయి. కేతు దశ అనుకూలిస్తే విదేశీ ఉద్యోగాలు అనుకూలిస్తాయి. 41 సంవత్సరాల కాలంలో వచ్చే శుక్ర దశ కారణంగా జీవితంలో అభివృద్ధి ఉంటుంది. జీవితం సౌఖ్యంగా జరుగుతుంది. మిగిలిన జీవితం సాఫీగా జరుగుతుంది.

అనురాధ నక్షత్రం రెండవ పాదము
అనురాధ నక్షత్ర రెండవ పాద జాతకులు సాత్విక గుణం, ధర్మ పక్షపాతం కలిగి ఉంటారు. వీరు చేయాలనుకున్న పనిని శ్రమకు ఓర్చి పనిచేస్తారు. అన్యాయాన్ని ప్రతిఘటిస్తారు. వీరికి మేధో సంబంధమైన వృత్తి ఉద్యోగాలు అనుకూలిస్తాయి. వీరికి బుధ దశ అనుకూలించడం వల్ల విద్యలో ఉన్నతిని సాధించగలరు.

13 సంవత్సరాల కాలం జీవితం సాధారణంగానే జరుగుతుంది. విద్యలో మందకొడితనం ఉంటుంది. తరువాత వచ్చే 17 సంవత్సరాల బుధ దశ కారణంగా మాధ్యమిక తరగతి నుంచి చదువులలో మంచి అభివృద్ధి ఉంటుంది. జీవితంలో తొందరగానే స్థిరపడతారు. వివాహం సకాలంలో జరుగుతుంది.

30 సంవత్సరాల అనంతరం వచ్చే 7 సంవత్సరాల కేతుదశ కారణంగా జీవితంలో కొన్ని సమస్యలు ఎదురవుతాయి. కేతుదశ అనుకూలిస్తే విదేశీ ఉద్యోగాలు అనుకూలిస్తాయి. 37 సంవత్సరాల అనంతరం వచ్చే శుక్ర దశ కారణంగా జీవితంలో అభివృద్ధి ఉంటుంది. ఆ తర్వాత జీవితం సౌఖ్యంగా, సాఫీగా కొనసాగుతుంది.

అనురాధ నక్షత్రం మూడవ పాదము
అనురాధ నక్షత్ర మూడవ పాద జాతకులు ప్రజాకర్షణ కలిగి ఉంటారు. తమ అభిప్రాయాలను సూటిగా, ఆకర్షణీయంగా చెప్పగలరు. కనుక సాత్విక గుణం, ధర్మ పక్షపాతం కలిగి ఉంటారు. వీరు చేయాలనుకున్న పనిని శ్రమించి పూర్తి చేస్తారు. సమాజంలో జరిగే అన్యాయాన్ని సహించలేరు. కళాత్మకమైన వస్తువులను సేకరించడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు. పరిశుభ్రమైన వాతావరణంలో ఉండడానికి ఆసక్తి కలిగి ఉంటారు.

వీరికి బుధ దశ బాగా అనుకులించడం వల్ల విద్యావంతులై ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంటారు. 8 సంవత్సరాల వరకు మందకొడిగా సాగే విద్యాభ్యాసం తరువాత వచ్చే 17 సంవత్సరాల బుధ దశ కాలంలో బాగా రాణిస్తుంది. కనుక వీరు ఉన్నత ఉద్యోగాలలో స్థిరపడతారు.

25 సంవత్సరాల తరువాత వచ్చే 7 సంవత్సరాల కేతు దశ కారణంగా కొన్ని సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు. కేతుదశ అనుకూలిస్తే విదేశీ ఉద్యోగ అవకాశాలు అనుకూలిస్తాయి. 32 సంవత్సరాల తరువాత వచ్చే 20 సంవత్సరాల శుక్ర దశ కారణంగా జీవితంలో చక్కని అభివృద్ధి ఉంటుంది.

ఈ నక్షత్ర జాతకులకు ఇనుము, వెండి, ముత్యం సంబంధిత ఉద్యోగ వ్యాపారాలు అనుకూలం. పరిశ్రమలు, కర్మాగారం, విమానాశ్రయాలు.. వంటి వాటిలో పనిచేసే అవకాశాలు ఉంటాయి.

అనురాధ నక్షత్రం నాలుగో పాదము
అనురాధ నక్షత్ర నాల్గవ పాద జాతకులు ఆరంభములో కొన్ని సమస్యలను ఎదుర్కొన్నా తరువాత కాలంలో నిరాటంకముగా విద్యలను అభ్యసిస్తారు. ఉద్యోగ జీవితములో మొదట ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొన్నా తరువాత నిలదొక్కుకుని ముందుకు విజయవంతంగా సాగిపోతారు.

4 సంవత్సరాల తరువాత వచ్చే 17 సంవత్సరాల బుధ దశ కాలం బాగా రాణిస్తుంది. 21 సంవత్సరాల తరువాత వచ్చే 7 సంవత్సరాల కేతుదశ కారణంగా ఉన్నత విద్యాభ్యాసంలో కొన్ని సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు. ప్రయత్న పూర్వకంగా విద్యలో విజయం సాధించవలసిన అవసరం ఉంది.

కేతు దశ అనుకూలిస్తే విదేశీ విద్య, ఉద్యోగ అవకాశాలు అనుకూలిస్తాయి. 28 సంవత్సరాల తరువాత వచ్చే 20 సంవత్సరాల శుక్ర దశ కారణంగా జీవితంలో చక్కని అభివృద్ధి ఉంటుంది. 71 సంవత్సరాల వరకు జీవితం సాఫీగా సాగిపోతుంది.

అనురాధ నక్షత్ర జాతకులు పెంచవల్సిన వృక్షము
అనురాధ నక్షత్రం వారు పొగడ చెట్టుని పెంచడం, పూజించడం మంచిది. పది మందిలో ఒకరిగా గుర్తింపు తెచ్చుకోవడానికి, పరోపకారం చేయడానికి, విద్యలో ఎటువంటి ఆటంకాలు ఎదురైనా, పట్టుదలతో వాటిని అధిగమించి ముందుకు సాగడానికి, ఆలోచనా శక్తి అభివృద్ధి చెందడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

అనురాధ నక్షత్ర అధిపతి శని భగవానుడు కావున, ఈశ్వర ఆరాధన మంచిది. శని సేవక వృత్తిని సూచిస్తాడు. కావున సేవ చేసిన వారిని కాపాడతాడు.

అనురాధ నక్షత్ర జాతకుల తారా ఫలాలు
తార నామం - తారలు - ఫలం

జన్మ తార - పుష్యమి, అనురాధ, ఉత్తరాభాద్ర - శరీరశ్రమ

సంపత్తార - ఆశ్లేష, జ్యేష్ట, రేవతి - ధన లాభం

విపత్తార - అశ్విని, మఖ, మూల - కార్యహాని

సంపత్తార - భరణి, పూర్వ ఫల్గుణి, పూర్వాషాఢ - క్షేమం

ప్రత్యక్ తార - కృత్తిక, ఉత్తర ఫల్గుణి, ఉత్తరాషాఢ - ప్రయత్న భంగం

సాధన తార - రోహిణి, హస్త, శ్రవణం - కార్య సిద్ధి, శుభం

నైత్య తార - మృగశిర, చిత్త, ధనిష్ట - బంధనం

మిత్ర తార - ఆరుద్ర, స్వాతి, శతభిష - సుఖం

అతిమిత్ర తార - పునర్వసు, విశాఖ, పూర్వాభాద్ర - సుఖం, లాభం

నక్షత్ర శాంతి: బియ్యం, కొబ్బరి, ఖర్జూరం, బెల్లం ఇవన్ని మిశ్రమం తయారు చేసి దానంగా ఇవ్వాలి.

నక్షత్ర మంత్రం:

।। ఓం ।।
ఋద్ధ్యాస్మ' హవ్యైర్నమ'సోపసద్య' ।
మిత్రం దేవం మి’త్రధేయం' నో అస్తు ।
అనూరాధాన్, హవిషా' వర్ధయంతః ।
శతం జీ'వేమ శరదః సవీ'రాః ।
చిత్రం నక్షత్రముద'గాత్పురస్తా”త్ ।
అనూరాధా స ఇతి యద్వదంతి ।
తన్మిత్ర ఏ'తి పథిభిర్దేవయానై: ।
హిరణ్యయైర్విత తైరంతరిక్షే ||

నక్షత్ర గాయత్రి

ఓం మిత్రదేయాయై విద్మహే
మహామిత్రాయ ధీమహి
తన్నో అనూరాధా ప్రచోదయాత్

దర్శించవలసిన ఆలయములు

మొదటి పాదం – పనికేరులో వేంచేసి ఉన్న శ్రీ బాలాత్రిపురసుందరీ సమేత శ్రీ ఇష్టకాంతేశ్వర స్వామి.
రెండవ పాదం – చింతలూరులో వేంచేసి ఉన్న శ్రీ పార్వతీ సమేత శ్రీ పృధ్వీశ్వర స్వామి.
మూడవ పాదం – పినపల్లలో వేంచేసి ఉన్న శ్రీ పార్వతీ సమేత శ్రీనీలకంఠేశ్వర స్వామి.
నాలుగవ పాదం – పెదపల్లలో వేంచేసి ఉన్న శ్రీ పార్వతీ సమేత శ్రీరామలింగేశ్వర స్వామి.

జ్యోతిషశాస్త్రము

Sunday, June 28, 2026

Vata Savitri Purnima - Vat Purnima - వట సావిత్రి పూర్ణిమ - వట్ పూర్ణిమ

వట సావిత్రి పూర్ణిమ (లేదా వట్ పూర్ణిమ) అనేది ఉత్తర భారతదేశంలో మరియు పశ్చిమ భారతదేశంలోని మహారాష్ట్ర, గోవా, గుజరాత్ రాష్ట్రాలలో వివాహిత స్త్రీలు జరుపుకునే సాంప్రదాయ పండుగ. ఈ పండుగ జ్యేష్ఠ మాసంలోని వచ్చే ఈ పౌర్ణమి రోజున వివాహిత స్త్రీ తన భర్తపై ఉన్న ప్రేమకు గుర్తుగా ఒక మర్రి చెట్టుకు సంప్రదాయబద్ధంగా ఒక దారాన్ని కడుతుంది. ఈ వేడుక మహాభారత ఇతిహాసంలో వివరించబడిన సావిత్రి మరియు సత్యవంతుడు కథ.

వివాహిత మహిళలు తమ భర్త దీర్ఘాయుష్షు, ఆరోగ్యం మరియు సౌభాగ్యం కోసం జరుపుకునే అత్యంత పవిత్రమైన పండుగ.

ఈ పండుగకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన విశేషాలు:

పురాణ ప్రాముఖ్యత: మహాభారత కాలంలో తన భర్త సత్యవంతుడి ప్రాణాలను యముడి నుంచి కాపాడిన సావిత్రి దేవి కథ.

పురాణాల ప్రకారం మహాభారత కాలంలో సంతానం లేని అశ్వపతి రాజు, అతని భార్య మాలవి ఒక కుమారుడు కావాలని కోరుకుంటారు. చివరికి, సావిత్రి దేవి ప్రత్యక్షమై, వారికి త్వరలో ఒక కుమార్తె జన్మిస్తుందని చెబుతుంది. బిడ్డ పుట్టబోతోందన్న వార్తతో రాజు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోతాడు. ఆమె జన్మించగా, ఆ దేవి గౌరవార్థం ఆమెకు సవిత్రి అని పేరు పెట్టారు.

శుక్లపక్ష చంద్రరేఖలాగా దినదిన ప్రవర్ధమానయై యౌవనవతి అయ్యింది. ద్యుమత్సేనాపతి కుమారుడు సత్యవంతుడికిచ్చి వివాహం జరిపించారు. దంపతులు అన్యోన్యప్రేమతో ఆనందిస్తున్నారు. ఎడాది గడిచింది.

ఆమె సౌందర్యవతి, గుణవంతురాలు సౌర్యవంతురాలు మరియు ధైర్యవంతురాలు. తన సౌర్యంతో గ్రామంలోని పురుషులందరినీ భయపెడుతుంది, అందుకే ఏ పురుషుడు ఆమెను వివాహం చేసుకోవడానికి ముందుకు రాడు. ఆమె తండ్రి ఆమెను సొంతంగా పెళ్లి చేసుకోమని చెబుతాడు. ఈ ఉద్దేశ్యంతో ఆమె తీర్థయాత్రకు బయలుదేరి, అరణ్యవాసిగా ప్రవాసంలో జీవిస్తున్న ద్యుమత్సేనుడు అనే అంధ రాజు కుమారుడైన సత్యవంతుడిని కనుగొంటుంది. సావిత్రి తిరిగి వచ్చేసరికి, ఆమె తండ్రి నారద మహర్షితో మాట్లాడుతుండటం చూస్తుంది. నారద మహర్షి ఆమె తప్పుడు నిర్ణయం తీసుకుందని చెబుతాడు: సత్యవంతుడు అన్ని విధాలా పరిపూర్ణుడైనప్పటికీ, ఆ రోజు నుండి ఒక సంవత్సరంలో అతను మరణించడం ఖాయం అని తెలియజేస్తాడు. కానీ, సావిత్రి పట్టుబట్టి సత్యవంతుడిని వివాహం చేసుకుంటుంది.

సత్యవంతుడి మరణం సంభవిస్తుందని ముందుగా చెప్పబడిన మూడు రోజుల ముందు, సావిత్రి ఉపవాసం మరియు జాగరణ వ్రతం తీసుకుంటుంది. ఆమె మామగారు ఆమె చాలా కఠినమైన నియమాన్ని వరిస్తారు, కానీ ఆమె ఆ నియమాన్ని పాటిస్తానని ప్రమాణం చేశానని బదులిస్తుంది తరువాత ద్యుమత్సేనుడు ఆమెకు మద్దతు ఇస్తాడు.

సత్యవంతుడి మరణం సంభవిస్తుందని చెప్పబడిన రోజు ఉదయం, అతను కట్టెలు చీలుస్తూ ఉండగా అకస్మాత్తుగా బలహీనపడి, సావిత్రి ఒడిలో తల పెట్టి మరణిస్తాడు. సావిత్రి అతని శరీరాన్ని ఒక వట (మర్రి) చెట్టు నీడలో ఉంచుతుంది. మృత్యుదేవత యముడు, సత్యవంతుడి ఆత్మను తీసుకోవడానికి వస్తాడు. యముడు సత్యవంతుడి ఆత్మను తీసుకువెళుతుండగా, భర్తను అనుసరించడం భార్యగా తన కర్తవ్యం అని చెబుతూ సావిత్రి అతనిని అనుసరిస్తుంది. ఇది విన్న యముడు, సత్యవంతుడి ప్రాణం తప్ప, కొన్ని వరాలు తీరుస్తాడు.

ఆమె మొదట తన మామగారికి కంటిచూపు మరియు రాజ్య పునరుద్ధరణను, తరువాత తన తండ్రికి వంద మంది పిల్లలను, ఆపై తనకు మరియు సత్యవంతుడికి వంద మంది పిల్లలను కోరుకుంటుంది. చివరి కోరిక యముడికి ఒక సందిగ్ధాన్ని సృష్టిస్తుంది, ఎందుకంటే అది పరోక్షంగా సత్యవంతుడి ప్రాణాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అయితే, సావిత్రి యొక్క తెలివికి మరియు పాతివ్రత్య దీక్షకు ముగ్ధుడై, యముడు సత్యవంతుడికి ప్రాణదానం చేసి, సావిత్రి జీవితాన్ని శాశ్వత సుఖంతో ఆశీర్వదిస్తాడు.

సత్యవంతుడు గాఢ నిద్రలో ఉన్నట్లుగా మేల్కొని తన భార్యతో కలిసి తల్లిదండ్రుల వద్దకు తిరిగి వస్తాడు. ఇంతలో, వారి ఇంట్లో, సావిత్రి మరియు సత్యవంతుడు తిరిగి రాకముందే ద్యుమత్సేనుడు తన కంటి చూపును తిరిగి పొందుతాడు. ఏమి జరిగిందో సత్యవంతుడుకి ఇంకా తెలియదు కాబట్టి, సావిత్రి ఆ కథను తన అత్తమామలకు, భర్తకు మరియు అక్కడ సమావేశమైన సన్యాసులకు తెలియజేస్తుంది. వారు ఆమెను ప్రశంసిస్తుండగా, ద్యుమత్సేనుడి మంత్రులు అతని సింహాసనాన్ని ఆక్రమించిన వ్యక్తి మరణ వార్తతో వస్తారు. ఆనందంగా, రాజు మరియు అతని పరివారం అతని రాజ్యానికి తిరిగి వెళ్తారు.

కథలో ఆ చెట్టుకు ముఖ్యమైన పాత్ర లేనప్పటికీ, పురాణంలోని ప్రేమ జ్ఞాపకార్థం దానిని పూజిస్తారు.

ఇది ఉత్తర మరియు పశ్చిమ భారత రాష్ట్రాలైన ఉత్తరాఖండ్ , మహారాష్ట్ర , గోవా మరియు గుజరాత్‌లలో కఠినంగా జరుపుకునే పండుగ . ఈ పండుగను సాధారణంగా జ్యేష్ఠ మాసంలో మూడు రోజుల పాటు జరుపుకుంటారు. మహిళలు ఉపవాసం ఉండి, మర్రి చెట్టుకు దారాలు కట్టి, తమ భర్తల క్షేమం కోసం ప్రార్థిస్తారు.

పూజా విధానం: ఈ రోజున మహిళలు ఉపవాసం ఉండి, త్రిమూర్తుల స్వరూపంగా భావించే మర్రిచెట్టుకు (వటవృక్షం) పూజలు చేస్తారు. చెట్టుకు నూలు దారం చుడుతూ ప్రదక్షిణలు చేస్తారు.

వట పౌర్ణమి సందర్భంగా, సావిత్రి చేసినట్లుగా భార్యలు తమ భర్తల కోసం మూడు రోజుల పాటు ఉపవాసం ఉంటారు. ఈ మూడు రోజులలో, ఇంట్లో నేలపైన లేదా గోడపైన చందనం మరియు బియ్యం ముద్దతో వట (మర్రి) చెట్టు, సావిత్రి, సత్యవంతుడు మరియు యముడి చిత్రాలను గీస్తారు. దంపతుల బంగారు చిత్రాలను ఇసుక ఉన్న పళ్ళెంలో ఉంచి , మంత్రాలు జపిస్తూ , వట ఆకులతో పూజిస్తారు. బయట, మర్రి చెట్టును పూజిస్తారు. చెట్టు కాండానికి దారం చుట్టి, రాగి నాణేలను సమర్పిస్తారు. ఉపవాసాన్ని మరియు సంప్రదాయాన్ని కఠినంగా పాటించడం వల్ల భర్తకు దీర్ఘాయుష్షు, సుఖసంతోషాలతో కూడిన జీవితం లభిస్తుందని నమ్ముతారు. వారి భర్త రాబోయే ఏడు జన్మల వరకు బాగా జీవిస్తాడని నమ్ముతారు.

ప్రస్తుత కాలంలో, ఈ పండుగను ఈ క్రింది విధంగా జరుపుకుంటారు. మహిళలు మంచి చీరలు , ఆభరణాలు ధరించి, ఐదు రకాల పండ్లు, ఒక కొబ్బరికాయను నైవేద్యంగా సమర్పించడంతో వారి రోజును ప్రారంభిస్తారు . ప్రతి స్త్రీ తమ భర్తల జ్ఞాపకార్థం మర్రిచెట్టు చుట్టూ ఏడుసార్లు తెల్లటి దారాన్ని చుడుతుంది. వారు రోజంతా ఉపవాసం ఉంటారు.

స్కంద పురాణంలో వాట పూర్ణిమ వ్రతం యొక్క విధానం వివరించబడింది.

స్త్రీల వ్రత కథలు

Eruvaka Pournami-Eruvaka Punnami - Jyeshtha Purnima - ఏరువాక పౌర్ణమి-ఏరువాక పున్నమి - జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ

ఏరువాక పున్నమి

ఎరువక పౌర్ణమి (ఎరువక పున్నమి లేదా జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది జ్యేష్ఠ మాసంలో వచ్చే పౌర్ణమి రోజున ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాలలో రైతులు జరుపుకునే ఒక ప్రధాన వ్యవసాయ పండుగ. ఇది రుతుపవనాల ఆరంభాన్ని మరియు పంట విత్తే కాలం యొక్క శుభారంభాన్ని సూచిస్తుంది.

వ్యవసాయ పనులు ప్రారంభించడానికి ముందు భూమి పూజ చేయడం వేదకాలం నుంచి వస్తోన్న ఆచారం. ఇందుకోసం పెట్టిన ముహూర్తమే ఏరువాక పౌర్ణమి. జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి రోజే ఏరువాక పౌర్ణమి జరుపుకుంటారు.

వ్యవసాయాన్ని ఓ యజ్ఞంగా భావిస్తారు. వ్యవసాయ పనులు ప్రారంభానికి ముందు భూమి పూజ చేసి దుక్కి దున్నడాన్ని ఏరువాక అంటారు. ఈ వేడుకను జ్యేష్ఠ పౌర్ణమిరోజే ఎందుకు జరుపుకుంటారంటే. ఏరువాక అనే మాట అందరికీ తెలిసినదే! కానీ ‘ఏరువాక’ అనే పదానికి అర్ధం చాలామందికి తెలియదు. ఏరు అంటే ఎద్దులను పూన్చి దుక్కి దున్నడానికి సిద్దపరచిన నాగలి. దుక్కిదున్నే పనిని శాస్త్రోక్తంగా ప్రారంభించడాన్ని ‘ఏరువాక’ అని పేరు అంటే వ్యవసాయ పనుల ప్రారంభించడం అని అర్థం.

సస్యానికి అధిపతి చంద్రుడు ఇంకా చెప్పాలంటే నాగలి సారించి పనులు ప్రారంభించడానికి మంచి నక్షత్రం జ్యేష్ఠ అని జ్యోతిష్యశాస్త్రం చెబుతోంది. ఆ నక్షత్రంతో చంద్రుడు పూర్తిగా ఉండే రోజు జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ. ఓషధులకి, సస్యానికి అధిపతి అయిన చంద్రుడు జ్యేష్ఠా నక్షత్రానికి చేరువలో ఉన్న తరుణంలో ఏరువాక పూర్ణిమ శుభ ఫలితాలను అందిస్తాడు. అందుకే జ్యేష్ఠ పూర్ణిమనాడు మొదటిసారి పొలాన్ని దున్నడం ప్రారంభిస్తారు.

భారతీయ సంస్కృతికి, జీవన విధానానికి వ్యవసాయం మూలస్తంభం లాంటిది. దానికి తొలి పనిముట్టు నాగలి, ముఖ్య వనరు వర్షం. ఆ వర్షం కురిసే కాలం మొదలయ్యేప్పుడు రైతులు కృతజ్ఞతతో జరిపే పండుగ 'కృషిపూర్ణిమ' దీనికే హలపూర్ణిమ, ఏరువాక పున్నమి అనే పేర్లతో పిలవబడుతుంది. 'ఏరు' అంటే నాగలి అని, 'ఏరువాక' అంటే దుక్కి ప్రారంభం అనీ అర్థాలున్నాయి.

వ్యవసాయానికి కావలసిన వర్షాన్ని కురిపిస్తాడని భావించే ఇంద్రుణ్ని పూజించడం, నాగలిని పూజించి వ్యవసాయ పనులు మొదలుపెట్టడం జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ పర్వదిన ముఖ్యాంశాలు.

రైతులు పండుగ
రైతులు ఈ పండుగ జరపడానికిగల కారణాన్ని పరిశీలిస్తే - నాగలి సారించి పనులు ప్రారంభించడానికి మంచి నక్షత్రం జ్యేష్ఠ అని జ్యోతిష్యశాస్త్రం చెబుతోంది. ఆ నక్షత్రంతో చంద్రుడు కూడి ఉండే రోజు జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ. చంద్రుడు ఓషధులకు అధిపతి. ఓషధులు ( మంచు, ఎరువు, సూక్ష్మధాతువులు ) పుష్కలంగా ఉంటేనే వ్యవసాయం అధిక ఫలసాయాన్నిస్తుంది. పై కారణాలన్నింటివల్ల జ్యేష్ఠ పూర్ణిమ నాడు ఈ పర్వదినాన్ని జరుపుతారు.

పంటపొలం దైవక్షేత్రం!
పంచభూతాత్మకమైన ప్రకృతిని దైవంగా ఆరాధించడం భారతీయుల సంప్రదాయం. భూమిని భూమాతగా కొలుస్తారు, వ్యవసాయం మానవ మనుగడకు జీవనాధారం. అందుకే దీన్న యజ్ఞంలా పవిత్రంగా భావించి చేస్తారు. అందుకే పొలం గట్లపై చెప్పులేసుకుని నడుస్తారు కానీ పొలాలు లోపలకు దిగేటప్పుడు మాత్రం చెప్పులు వేసుకోరు. ఏందుకంటే ఆ క్షేత్రం దైవసమానంగా భావిస్తారు. అందుకే వ్యవసాయ పనులు ప్రారంభించేందుకు ముందు భూమి పూజ చేయడం అనాదిగా వస్తున్న ఆచారం. జ్యేష్ఠ పూర్ణిమరోజు రైతులు ఎడ్లను కడిగి కొమ్ములకు రంగులు పూసి గజ్జెలు, గంటలతో అలంకరించి పూజిస్తారు. వాటికి భక్ష్యాలు సమర్పించి మేళతాళాలతో ఊరేగిస్తారు.

ఏరువాకకి వున్న వివిధ పేరులు:
ఏరువాక పూర్ణిమను సీతాయజ్ఞం అని సంస్కృతంలో అంటారు, కన్నడంలో కారణి పబ్సం అని జరుపుకుంటారు. అధర్వణవేదం ఏరువాకను 'అనడుత్సవం'గా చెప్పింది. క్షేత్రపాలకుని మంత్రాలతో స్తుతించి నాగలితో భూమిని దున్ని విత్తనాన్ని చల్లడం ఆచరణలో ఉంది. ఆ తర్వాతి కాలంలో పరాశరుడు, బోధాయనుడు లాంటి మహర్షులు తమ గుహ్య సూత్రాల్లో ఈ పండుగను ప్రస్తావించారు. విష్ణుపురాణం ఏరువాకను సీతాయజ్ఞంగా వివరించింది. సీత అంటే నాగలి అని అర్థం.

'వప్ప మంగళ దివసం'
'బీజవాపన మంగళ దివసం'
'వాహణ పుణ్ణాహ మంగళమ్'
'కర్షణ పుణ్యాహ మంగళమ్

అనే పేర్లతో ఈ పండుగను వైభవంగా జరుపుకుంటారు.

కొన్ని ప్రాంతాలలో ఊరు బయట, గోగునారతో చేసిన తోరాలు కడతారు. రైతులంతా అక్కడికి చేరి చెర్నాకోలతో ఆ తోరాలను కొట్టి ఎవరికి దొరికిన నారను వారు తీసుకొచ్చి ఎద్దుల మెడలో కడతారు. ఇలా చేయడం వల్ల వ్యవసాయం, పశు సంపద వృద్ది చెందుతుందని నమ్ముతారు.

పండుగ యొక్క ముఖ్య అంశాలుపశువులు మరియు పనిముట్ల పూజ: రైతులు తమ జీవనోపాధిని నిలబెట్టే ఎద్దులను, ఆవులను మరియు వ్యవసాయ పనిముట్లను గౌరవిస్తారు. ఆ జంతువులకు స్నానం చేయించి, వాటి కొమ్ములకు రంగులు వేస్తారు లేదా అలంకరిస్తారు, మరియు వాటికి పోలెలు (ఒక తీపి వంటకం) లేదా జొన్నలవంటి ప్రత్యేక ఆహారాలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు .

సంకేతాత్మక దుక్కి: "ఎరువక" అంటే ఆ కాలంలో చేసే మొదటి దుక్కి దున్నడం. ఈ రోజున రైతులు తమ అలంకరించిన ఎద్దులను పొలాలకు తీసుకువెళ్లి, వ్యవసాయ కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడానికి లాంఛనప్రాయంగా మొదటి చాలును దున్నుతారు.

సామూహిక వేడుకలు: ఇది ఎద్దుల బండి ఊరేగింపులు, సాంప్రదాయ జానపద గీతాలు మరియు సామూహిక సమావేశాలతో కూడిన ఒక ఉత్సాహభరితమైన సాంస్కృతిక కార్యక్రమం. కొన్ని ప్రాంతాలలో, సాంప్రదాయ ఎద్దుల పందాలు లేదా "బండలగూడు" (బరువు లాగే) పోటీలు నిర్వహిస్తారు.సాంస్కృతిక, చారిత్రక మూలాలు: ఈ పండుగ తెలుగు వారసత్వంలో గాఢంగా పాతుకుపోయింది. ఋగ్వేదంలో ( అనాదోత్సవంఅని ) మరియు విష్ణు పురాణంలో ( సీతా యజ్ఞంఅని , ఇక్కడ 'సీత' అంటే నాగలి అని అర్థం) వంటి ప్రాచీన గ్రంథాలలో దీని ప్రస్తావన ఉంది.

మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ

Friday, June 26, 2026

Somnath Jyotirlinga, Veraval, Saurashtra, Gujarat - సోమనాథ్ జ్యోతిర్లింగం, వెరావల్‌, సౌరాష్ట్రా, గుజరాత్

సోమనాథ్ జ్యోతిర్లింగం, వెరావల్‌, సౌరాష్ట్రా, గుజరాత్

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ స్తోత్రం:

ధ్యాన శ్లోకము:

సౌరాష్ట్రే సోమనాధంచ శ్రీశైలే మల్లికార్జునమ్ ।

ఉజ్జయిన్యాం మహాకాలం ఓంకారేత్వమామలేశ్వరమ్ ॥

పర్ల్యాం వైద్యనాధంచ ఢాకిన్యాం భీమ శంకరమ్ ।

సేతుబంధేతు రామేశం నాగేశం దారుకావనే ॥

వారణాశ్యాంతు విశ్వేశం త్రయంబకం గౌతమీతటే ।

హిమాలయేతు కేదారం ఘృష్ణేశంతు విశాలకే ॥

ఏతాని జ్యోతిర్లింగాని సాయం ప్రాతః పఠేన్నరః ।

సప్త జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి ॥

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలోని శివనామములలో ఒక పేరు సోమనాథుడు. సోమనాథుడు ఉన్న ఆలయాన్ని సోమనాథ్ దేవాలయం అంటారు. ఈ దేవాలయం గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని సౌరాష్ట్రాలోని వెరావల్‌లో ఉన్న సోమనాథ్ లో ఉంది.

ఇది అతి పురాణ ప్రాశస్త్యం కలది. మహాశివుని ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో సోమనాథ్ మొదటిది. దీనిని "ప్రభాస తీర్థం" అని కూడా పిలుస్తారు.

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల యాత్రకు బయలుదేరే భక్తులు ఇక్కడి నుంచే తమ యాత్రను ప్రారంభిస్తారు. ఈ క్షేత్రంపై పదహారుసార్లు దాడులు జరిగాయి, అయినా అన్నిసార్లూ పునర్నిర్మాణం జరిగింది. ఈ పుణ్యక్షేత్రం శివభక్తులకు మాత్రమే కాక విష్ణుభక్తులకు సందర్శనీయ క్షేత్రమే. శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు ఇక్కడే తన అవతరాన్ని చాలించినట్లు ప్రతీతి.

అరేబియా సముద్రతీరాన వెలసిన పుణ్యక్షేత్రం. సముద్రపు అలల తాకిడిని తట్టుకునే విధంగా 25 అడుగుల ఎత్తున్న బండరాళ్ళతో నిర్మించిన మట్టం మీద రూపుదిద్దుకుంది ఈ ఆలయం. ఈ ఆలయ గర్భగుడిలో శివలింగం 4 అడుగుల ఎత్తుండి, ఓం కారంతో అమర్చివుంటుంది. చారిత్రక ఆధారాలద్వారా ఇక్కడ నిర్మించిన మొదటి ఆలయం 1వ శతాబ్దానికి చెందినది. ఇది ఒకనాడు శిథిలమైపోగా తిరిగి సా.శ. 649లో అదే శిథిలాల మీద రెండవ ఆలయ నిర్మాణం జరిగింది. ఆ తరువాత సా. శ. 722లో అరబ్బులు సింధు ప్రాంతంలో బలపడి, భారతదేశం మీద దృష్టి సారించారు. అప్పటి గవర్నరుగా ఉన్న జునాయద్‌ ఆ చుట్టు ప్రక్కల ప్రాంతాలైన మార్వార్‌, బ్రోచ్‌, ఉజ్జయినీ, గుజరాత్‌ మొదలైన వాటిమీద యుద్ధానికి బయలుదేరారు. ఈ విధంగా జరిగిన దాడుల్లో రెండవ సారి నిర్మించిన సోమనాథ దేవాలయం ధ్వంసమయ్యింది.

ఆ తరువాత చాళుక్యుల కాలంలో దీనిని పునర్నిర్మించారు. వారి ఏలుబడిలో ప్రభాస నగరం మంచి ఓడరేవు కేంద్రంగా భాసిల్లడంతో, కనౌజ్‌ పాలకులైన ప్రతీహారుల కాలంలో ఈ క్షేత్రం కాశీతో సమానంగా విలసిల్లింది. ఆ కాలంలో ఇక్కడ వున్న అపార ధనరాసులే దండయాత్రలకి కారణాలని చెప్పవచ్చు.

"ఎప్పుడైతే సుల్తాన్ యామిను డి దౌలా మహ్ముద్ సుబుక్తిజిన్ భారతదేశం మీద మతపరమైన దండయాత్రచేసాడో ఆయన సోమనాధ్‌ను స్వాధీనపరచుకొని ధ్వంసం చేయడానికి గొప్ప ప్రయత్నం చేసాడు. అందువలన హిందువులు ముహమ్మదీయులుగా మారతారని విశ్వసించబడింది. ఫలితంగా వేల మంది హిందువులు బలవంతంగా ఇస్లామ్ మతానికి మార్చబడ్డారు. ఆయన అక్కడికి 416 ఎ హెచ్ (ఎ డి 1025 డిసెంబరు) " రాజు ఈ లింగరూపాన్ని చూసి విస్మయం చెందాడు. తరువాత ఇక్కడి నిధులను మళ్ళించడానికి పడగొట్టడానికి అదేశాలు జారీచేసాడు. అక్కడ గొప్ప ప్రముఖల చేత ఆలయానికి దానంగా ఇవ్వబడిన అనేక స్వర్ణ , రజత విగ్రహాలు, ఆభరణాలతో నిండిన పాత్రలు కనుగొనబడ్డాయి. ఆలయంలో కనుగొనబడిన వస్తువుల విలువ 20 వేల దినార్లకు పైబడి ఉంది "

ఇదే కోవలో మాండలీకుల పాలనలో ఉండగా 6-1-1026న మహమ్మద్‌ ఘజనీ దండెత్తడం జరిగింది. ఈ పోరులో 50 వేలమంది నేలకూలారు. యుద్ధం మొదలైన ఏడు రోజులకి మాండలీకులు ఇక ఘజనీతో నిలబడలేక రాజ్యాన్ని విడిచి పారిపోయారు. ఈ యుద్ధంలో హమీర్‌గోపాల్‌ అనే రాజకుమారుడు శత్రుసేనలతో తలబడి ఎందరినో మట్టికరిపించాడు. ఈ రాజ్యాన్ని రక్షించడంలో తన ప్రాణాలు కోల్పోయాడు. అందుకు చిహ్నంగా ఇక్కడొక వీరశిలని నిర్మించారు. ఈ యుద్ధంలో విజయం సాధించిన ఘజనీ పోమనాథ్‌ ఆలయ గర్భగుడిలో ప్రవేశించి శివలింగాన్ని ముక్కలు చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ ఆ ప్రయత్నం సాధ్యపడక ఆలయ అర్చకుల్ని హింసించి, ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేసి పోయాడు. అ సమయంలో పటాన్‌ ప్రభువైన పరమదేవ్‌, ఈ మూకలపై విరుచుకు పడ్డాడు. ఆతని దాటికి తట్టుకోలేక ఘజనీ సేనలు పారిపోయాయి. ఆ తరువాత 12-13 శతాబ్దంలో తిరిగి ఆలయ నిర్మాణం చేసాడు. ఇది నాల్గవ సారి జరిగిన ఆలయ నిర్మాణం. కాలగమనంలో ఇదికూడా శిథిలావస్థకు చేరుకోగా 1114 సంవత్సరంలో కుమారపాలుడు అనే రాజు ఈ ప్రాంతాన్ని తన ఏలుబడిలోకి తీసుకుని, ఈ ఆలయాన్నీ, పట్టణాన్నీ పూర్తిగా పునరుద్ధరించాడు. ఆ కాలంలోనే అర్చకులకి వసతి గృహాలు, దేవాలయానికి బంగారు కలశాలు, ముఖమండపంతో శోభిల్లజేసాడు.

ఇక 1296లో అల్లావుద్దీన్‌ ఖిల్జీ, తన మామని చంపి, రాజ్యవిస్తీర్ణ చేసుకునే నేపథ్యంలో దండయాత్రలు సాగించాడు. దారిపొడవునా ఎంతో బీభత్సాన్ని సృష్టించుకుంటూ సాగాడు. అలా బయలుదేరినవాడు 1299లో సోమనాథ్‌ మీద పడి, ఉలుంఖాన్‌ అనే సేనాని శివలింగాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా బద్దలుకొట్టి, ఆ శకలాల్ని ఖిల్జీకి కానుకగా సమర్పించాడు. ఆ తరువాత 1325-1331 ప్రాంతంలో జునాఘడ్‌ రాజకుమారుడు తిరిగి ఇక్కడ లింగప్రతిష్ఠ చేసాడు. ఆ తరువాతి కాలంలో 1459లో మహమ్మద్‌ బేగ్దా ఇక్కడున్న శివలింగాన్ని తీసివేసి, ఈ మందిరాన్ని మసీదుగా మార్చివేసాడు. ఆ తరువాత అక్భర్‌ పరమతసహనం కలిగివుండటం వల్ల ఇక్కడ ఏ విధమైన గొడవలూ లేకుండా కొంతకాలం ప్రశాంతత నెలకొంది.

తరువాత సా.శ. 1783లో పూనా పేష్వా, నాగపూరుకు చెందిన ''భోన్స్‌లే, ఖోలాపూరుకు చెందిన చత్రపతి భోన్‌స్లే, ఇండోరుకు చెందిన హోల్కార్ రాణి అహల్యాభాయి గ్వాలియరుకు చెందిన శ్రీమంత్ పతిభువా సమష్టి సహకారంతో ఈ ఆలయం పునర్నిర్మించబడింది. కూల్చబడి మసీదుగా కట్టబడిన నిర్మాణానికి సమీపంలోనే నిర్మించబడింది.అయితే లింగప్రతిష్ఠ భూగర్భంలో చేసి శత్రువుల బారిన పడకుండా ఉండే ఏర్పాట్లు గావించింది. నాటినుండి తిరిగి కాల ప్రవాహంలో శిథిలావస్థకు చేరుకున్న ఈ పురాతన క్షేత్రాన్ని స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్ గారు 11-5-1951న లింగప్రతిష్ఠ గావించి పునర్నిర్మాణ కార్యక్రమాలు సాగించారు. ఈ దేవాలయానికి ముందు భాగంలో నవనగర్‌ మహారాణి భర్త దిగ్విజయసింగ్‌ జ్ఞాపకార్థం నిర్మించింది. దీనిని 19-5-1970 సంవత్సరంలో శ్రీ సత్యసాయిబాబా ప్రారంభోత్సవం చేశారు. ఇప్పుడు అన్ని వసతులతోటీ, అన్ని దేశాలవారినీ ఆకర్షిస్తూ ఆధ్యాత్మిక భావతరంగాలను వెదజల్లుతోంది.

ఆరు మార్లు ధ్వంసం చేయబడి తిరిగి పునర్మించబడినందు వలన ఈ ఆలయాన్ని అక్షరమైన ఆలయంగా వర్ణిస్తారు. చివరిసారిగా ఈ ఆలయ పునర్నిర్మాణం జరిగింది.

స్వాతంత్రం అనంతరం ఆలయ పునర్నిర్మాణం
స్వాతంత్ర్యం రాక ముందు జునాగఢ్ రాజ సంస్థానం ప్రభాస్ పటాన్ అధీనంలో ఉంది. సమైక్య భారతదేశంలో జునాగఢ్ విలీనం అయిన తరువాత అప్పటి ఉపప్రధాని అయిన సర్ధార్ వల్లభాయ్ పటేల్ 1947 నవంబరు 12న భారతీయ సైన్యాలను క్రమపరిచే నిమిత్తం ఇక్కడకు వచ్చి అదే సమయంలో ఈ ఆలయ పునర్నిర్మాణానికి ఆదేశాలను జారీ చేసాడు. ఎప్పుడైతే సర్ధార్ పటేలు, కే ఎమ్ మున్షి, ఇతర నాయకులతో గాంధీని దర్శించి ఈ ప్రస్తావన తీసుకు వచ్చినప్పుడు గాంధీ ఆ ప్రస్తావనకు ఆనందంతో అంగీకరించి ఆలయ పునరుద్ధరణకు కావలసిన నిధులను ప్రభుత్వము నుండి మంజూరు చేయకుండా ప్రజల నుండి చందాలను గ్రహించి చేయవలసినదిగా సలహా ఇచ్చాడు. అయినా త్వరలోనే పటేల్, గాంధీ మరణించారు. ఆలయ పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలను కే ఎమ్ మున్షీ నిర్వహణలో జరిగింది. కే ఎమ్ మున్షి అప్పుడు నెహ్రూ ప్రభుత్వంలో ఫుడ్ అండ్ సివిల్ సప్లై మంత్రిగా పనిచేస్తున్నాడు. 1950 అక్టోబరు మాసంలో శిథిలాలు తొలగించబడి ప్రస్తుత మసీదు కొన్ని మైళ్ళ దూరానికి తీసుకు పోబడింది. 1951లో భారతప్రభుత్వ ప్రథమ రాష్ట్రపతి అయిన రాజేంద్రప్రసాదు ఆలయ కుంభాభిషేకానికి కే ఎమ్ మున్షి చేత అహ్వానించబడ్డాడు. ఆయన తన ప్రసంగంలో " నా దృష్టిలో ఈ పునాదుల నుండి అద్భుతమైన ఈ బృహత్తర ఆలయం పునర్నిర్మించబడడమే కాక పురాతన సోమనాధ ఆలయ పునరుద్ధణ వలన భారతీయ శిల్పకళావైభవానికి ఈ ఆలయం ఒక తార్కాణంగా నిలిచింది. అయన సన ప్రసంగం పొడిగిస్తూ " పునర్నిర్మించే శక్తి యొక్క గొప్పతనం పడగొట్టే శక్తికంటే ఘనమైనది అనడానికి సోమనాధ ఆలయ పునర్నిర్మణం ఒక ఉదాహరణ " అని ఉద్ఘాటించాడు. ఈ పూర్తి సంఘటన అప్పటి ప్రధాన మంత్రి అయిన జవహర్లాల్ నెహ్రూ రాష్ట్రపతుల మధ్య పెద్ద అఘాతాన్ని సృష్టించింది. జవహర్లా నెహ్రు దీనిని హిందువుల ప్రతి ఘటనగా భావించగా రాష్ట్రపతి రాజేంద్రప్రసాదు , కె ఎమ్ మున్షీ ఈ ఆలయ పునరుద్ధరణ స్వాతంత్ర ఫలంగా , తమకు జరిగిన అన్యాయానికి హిందువుల ప్రతిస్పందనగా భావించబడినది. రాజేంద్రప్రసాదు , కె ఎమ్ మున్షీల చేత పునరుద్దరించబడి దేశానికి సమర్పించిన ఈ సోమనాధ ఆలయం ఇప్పుడు సోమనాధ ఆలయ ట్రస్ట్ చేత నిర్వహించబడుతుంది.

ఇక్కడి స్తూపాలు, దేవతా మూర్తులు మొదలైన వాటిని ఒక మ్యూజియంలో భద్రపరిచారు. ప్రతి సంవత్సరం మహాశివరాత్రి నాడు చాలా పెద్ద ఉత్సవం జరుగుతుంది.

దేవాలయానికి దగ్గరలో వెరావల్ సముద్రతీరం ఉంది. సమీపంలో భల్కా తీర్థం ఉంది. ఇక్కడే శ్రీకృష్ణుడు వేటగాడి బాణం తగిలి అవతారాన్ని చాలించాడని చెబుతారు. సోమనాథ్ లో త్రివేణీ సంగమంగా ప్రసిద్ధిచెందిన హిరణ్, సరస్వతి, కపిల నదులు సముద్రంలో కలిసే దృశ్యం చాలా మనోహరంగా ఉంటుంది.

స్థలపురాణం:
స్థల పురాణం ప్రకారం సోమనాథ్ దేవాలయాన్ని చంద్రుడు నిర్మించాడని భావిస్తారు. శాపవశాత్తు తేజస్సు కోల్పోయిన చంద్రుడు ఇక్కడి సరస్వతీ నదిలో స్నానమాచరించి, తిరిగి తేజస్సును పొందినట్లు పురాణాలు చెబుతున్నాయి. చంద్రుడిని దక్షుడి శాపం నుండి విముక్తిడిని చేసిన శివుడి ఆలయం కనుక ఇది సోమనాధ ఆలయం. ఇక్కడి శివుడు సోమనాథుడు అయ్యాడు. శివుడు ఈ ఆలయంలో చంద్రుడి తపః ఫలంగా స్వయంగా ప్రత్యక్షమై స్వయంగా వెలిసాడు.

పురాణ కథనం అనుసరించి ఈ ఆలయాన్ని చంద్రుడు బంగారంతో నిర్మించాడని, ఆ తరువాత రావణుడు వెండితోను, కృష్ణుడు దీనిని కొయ్యతోనూ నిర్మించారని ప్రతీతి. భీముడు రాతితో పునర్నిర్మించారని చెబుతారు. చంద్రుడు దక్షుడి కుమార్తెలు, తన భార్యలు, అయిన 27 నక్షత్రాలలో రోహిణితో మాత్రమే సన్నిహితంగా ఉన్న కారణంగా మిగిలిన వారు తమ తండ్రితో మొరపెట్టుకోగా మామ అయిన దక్షుడు ఆగ్రహించి చంద్రుడిని శపించిన కారణంగా తనకు ప్రాప్తించిన క్షయ వ్యాధి నివారణార్ధం చంద్రుడు శివలింగ ప్రతిష్ఠ చేసి తపస్సు చేసిన ప్రదేశమే ఈ ప్రభాసతీర్ధము. ఇక్కడ శివుడు చంద్రుడికి ప్రత్యక్షమై భార్యలు అందరిని సమానంగా చూసుకొమ్మని చంద్రుడికి సలహా ఇచ్చి శాపాన్ని పాక్షికంగా ఉపసంహరించి చంద్ర ఉపస్థిత లింగంలో తాను శాశ్వతంగా ఉంటానని చంద్రుడికి మాట ఇచ్చాడు.

13వ శతాబ్ధపు అరబ్ భూగోళశాస్త్రవేత్త జకారియా అల్ క్వాజ్విని వ్రాసిన వండర్స్ ఆఫ్ తింగ్స్ క్రియేటెడ్ండ్ మార్వెల్స్ ఆఫ్ తింగ్స్ ఎగ్జిస్టెడ్ వ్రాతల సారాంశం కింద ఇవ్వబడింది. ఇది సోమనాధ్ ఆలయ వివరణ, దాని ధ్వంసం గురించి వివరిస్తుంది. " సోమనాధ్: భారతీయుల చేత పవిత్రక్షేత్రంగా భావించబడి సముద్రతీరాన ఉపస్థితమైన క్షేత్రం సోమనాధ్. ఈ ఆలయ విచిత్రాలలో ఒకటి చంద్రుడు ఈ ఆలయ లింగాన్ని ప్రతిష్టించడం. ఆలయం మధ్యభాగంలో భూమిలోపల ఎటువంటి ఆధారం లేకుండా ఈ లింగం నిలిచి ఉండడం ఒక ప్రత్యేకత. హిందువుల చేత అధికంగా కొనియాడబడుతున్న ఈ ఆలయ ప్రధానదైవమఇన పరమశివుడు భూమికి పైభాగంలో గాలిలో తేలినట్లుండి ఈ లింగరూపంలో నిలిచి ఉండడం ఒకవేళ ముసల్మాన్ కాని నాస్థికుడు కాని ఎవరికైనా ఒక వర్ణించ లేని అద్భుతం. చంద్రగ్రహణ కాలంలో లక్షకంటే అధికులైన హిందువులు ఇక్కడకి పవిత్రయాత్రార్ధం రావడం ఆనవాయితీ.

నిర్మాణ శైలి
కైలాస మహామేరు ప్రసాదం గా పిలవబడే నేటి ఆలయ కట్టడం చాళుక్యులనాటి ఆలయ నిర్మాణ శైలిని లేక కైలాష్ మహామేరు ప్రసాద్ శైలి ప్రతిబింబిస్తుంది. 1951లో ఈ నూతన ఆలయంలో జ్యోతిర్లింగ ప్రతిష్టాపనగావించిన నాటి రాష్ట్రపతి డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్ "సృష్టించే శక్తి నాశనం చేసే శక్తి కన్నా గొప్పది అనడానికి సోమనాథ్ ఆలయం ప్రతీక" అని అన్నారు. ఈ ఆలయం గుజరాత్ శిల్పాచార్యుల సోమపుర నిర్మాణ శైలిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ ఆలయం నిర్మించిన స్థలానికీ, ఎక్కడో దక్షిణాన ఉన్న అంటార్కిటిక్ ఖండానికీ మధ్య భూభాగమన్నదే లేదు. ఈ విశేషాన్ని సంస్కృత భాషలో తెలియచేస్తున్న ఒక శాసనం అక్కడి బాణ స్తంభం (యారో పిల్లర్) మీద చెక్కబడియున్నది. వెయ్యి సంవత్సరాల పైబడినదిగా భావిస్తున్న ఈ బాణ స్తంభం అక్కడి సముద్రతీరాన ఉన్న రక్షణకుడ్యము పై నిర్మింపబడింది. ఈ బాణ స్తంభం ఉత్తర దక్షిణ ధ్రువాల కేంద్ర బిందువుగా భావించబడుతుంది.

ప్రొక్లెమేషన్ ఆఫ్ గేట్స్
1782-1783ల మధ్య శ్రీనాధ్ మహదాజీ షిండే (ఉజ్జయిని, గ్వాలియర్, మధుర పాలకుడు) లాహోరు పాలకుడైన ముహమ్మద్ షాహ్‌ను ఓడించిన తరువాత విజయోత్సాహంతో లాహోరు నుండి మూడు వెండి ద్వారాలను తీసుకువచ్చాడు. గుజరాత్ పండితులు ఆ చర్యను నిరాకరించడంతో పాలకుడైన గైక్వాడ్ వాటిని సోమనాధ ఆలయంలో పెట్టించాడు. ఈ ద్వారాలు ప్రస్తుతం ఉజ్జయిని ఆలయాలలో ద్వారములుగా నిలబడి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం వాటిని మహాకాళేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగ మందిరం, గోపాల్ మందిరంలలో చూడ వచ్చు. 1842లో 1 ఎర్ల్ ఆఫ్ ఎడిన్బర్గ్ కు చెందిన ఎడిన్బర్గ్ ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రొక్లెమేషన్ ఆఫ్ గేట్స్ పేరుతో చేసిన ప్రకటనలో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లోని గజనీలో ఉన్న గజనీ మహ్ముద్ సమాధిలో ఉన్న ఈ ద్వారాలను గజనీ నుండి తీసుకు వచ్చి భారతప్రభుత్వానికి అందించమని ఆదేశాలను జారీచేసాడు. వీటిని గజనీ మహ్ముద్ సోమనాధ్ ఆలయం నుండి తీసుకు వెళ్ళబడినట్లు విశ్వసించబడింది. సోమనాథ ఆలయ ఈ ద్వారాల గురించిన చర్చ 1843లో లండన్లో హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్‌లో జరిగినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం, ప్రతిపక్షాల మధ్య జరిగిన చెలరేగిన చర్చల మంటల తరువాత ఈ ద్వారాలు వెలికి తీసి విజయవంతంగా వెనుకకు తీసుకురాబడ్డాయి. కాని వచ్చిన తరువాత అవి అసలైన ద్వారాలకు ఖచ్ఛితమైన నమూనాలని తెలుసుకున్నారు. అవి ప్రస్తుతం ఆగ్రా స్టోర్ రూమ్ లో ఇంకా అలా పడి ఉన్నాయి.