బుధ గ్రహం (బుధుడు) జన్మ వృత్తాంతం
పురాణ కథనం ప్రకారం బుధుడు చంద్రుడి కుమారుడు. అయితే ఆయన జన్మ వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన సంఘటన ఉంది. నవగ్రహాల్లో ఒకరైన చంద్రుడు, దేవగురువైన బృహస్పతి (గురుడు) భార్య అయిన తార అందానికి ఆకర్షితుడయ్యాడు.
గురువు పట్ల గౌరవం వీడి చంద్రుడు తారను తీసుకెళ్లడంతో వారిద్దరి అనుబంధం ద్వారా తార గర్భవతి అయింది. బ్రహ్మదేవుడు జోక్యం చేసుకుని వివాదాన్ని ఆపి తారను బృహస్పతికి తిరిగి అప్పగించాడు.
అప్పటికే తార గర్భవతిగా ఉండగా, ఒక అద్భుతమైన తేజస్సుతో కూడిన కుమారుడు జన్మించాడు. ఆ బిడ్డ ఎవరి కుమారుడనే విషయంలో చంద్రుడు, బృహస్పతి ఇద్దరు మేమే ఆ బిడ్డకు తండ్రిని అని వాదించారు. చివరకు బ్రహ్మదేవుడు తారను నిజం చెప్పమని అడగగా… “ఈ బిడ్డ చంద్రుడి కుమారుడు” అని తార వెల్లడించింది.
ఆ బిడ్డను చూసిన చంద్రుడు ఎంతో ఆనందించి, అతని తెలివితేటలను సూచించేలా “బుధుడు” అని పేరు పెట్టాడని పురాణ కథనం. అలా చంద్రుడికి, తారకు జన్మించిన దివ్యమైన, అత్యంత తెలివైన బాలుడే మన బుధ గ్రహం (బుధుడు).
బుధుడు అంటే “తెలిసినవాడు / జ్ఞానం కలవాడు” అనే అర్థంతో కూడా వివరించబడతాడు. అందుకే జ్యోతిష్య సంప్రదాయంలో బుధుడు బుద్ధి, వివేకం, మాట, విద్య, గణితం, వ్యాపారం వంటి విషయాలతో అనుసంధానించబడతాడు.
అసాధారణమైన మేధస్సు, వాక్చాతుర్యం, వ్యాపార నైపుణ్యానికి అధిపతిగా మారిన బుధుడు... జ్యోతిష్యశాస్త్రంలో బుద్ధికారకుడిగా, విద్యార్ధులకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే దివ్య గ్రహంగా పూజలందుకుంటున్నాడు.
Saturday, October 24, 2026
Puraanaalu Vinte Kalige Subha Phalitalu - పురాణాలు వింటే కలిగే శుభ ఫలితాలు
పురాణాలు వింటే కలిగే శుభ ఫలితాలు
సనాతన ధర్మ శాస్త్రాల ప్రకారం పురాణ శ్రవణం ఒక మహా పుణ్యకార్యంగా భావించబడింది. వేదాలలోని గూఢార్థాలను సాధారణ ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా వివరించేవే పురాణాలు. అందుకే పురాణాలు శ్రద్ధగా వినడం వల్ల ధర్మజ్ఞానం పెరిగి, భగవంతునిపై భక్తి, విశ్వాసం బలపడతాయి.
పురాణాలు కేవలం కథలు మాత్రమే కాదు… అవి ధర్మం, భక్తి, నీతి, జీవన విలువలను నేర్పించే దివ్య గ్రంథాలు. పురాణ శ్రవణం చేయడం వల్ల మనసుకు ప్రశాంతత కలిగి, దైవభక్తి పెరుగుతుంది.
మహర్షులు, దేవతలు, మహాభక్తుల జీవిత గాథలు వినడం ద్వారా సత్ప్రవర్తన అలవడుతుంది.
పురాణ శ్రవణే శ్రద్ధా యస్య స్యాద్బ్రాతరస్వహమ్ ।
తస్య సాక్షాత్ప్రసన్నః స్యాత్ శివో విష్ణుశ్చ సానుగః ॥
యత్స్నాత్వా పుష్కరే తీర్థే యాగే సింథౌ చ సంగమే ।
తత్ఫలం ద్విగుణం తస్య శ్రద్ధయా వై శృణోతి యః ॥
యే పఠంతి పురాణాని శృణ్వన్తి చ సమాహితాః ।
ప్రత్యక్షరం లభంత్యేతే కపిలాదానజం ఫలమ్ ॥
అపుత్రో లభతే పుత్రం ధనార్దీ లభతే ధనమ్ ।
విద్యార్థీ లభతే విద్యాం మోక్షార్ధీ మోక్షమాప్నుయాత్ ॥
యే శృణ్వన్తి పురాణాని కోటి జన్మార్జితం ఖలు ।
పాపజాలంతు తే హిత్వా గచ్ఛన్తి హరిమందిరమ్ ॥
పురాణాలు వినడంలో ఎవరికైతే శ్రద్ధ ఉంటుందో మరియు నిత్యము ఎవరైతే శ్రవణం చేస్తారో, అటువంటి వారి విషయంలో శివకేశవులు మరియు వారి గణాలు సంపూర్ణానుగ్రహం ప్రదర్శిస్తారు.
పుష్కర తీర్థాల్లో, ప్రయాగ మొదలైన నదీసంగమ క్షేత్రాల్లో స్నానాలాచరిస్తే ఏ విధమైన పుణ్యం పొందగలరో దాని రెట్టింపు పుణ్యం పురాణ శ్రోతలకు లభిస్తుంది.
భక్తి శ్రద్ధలతో పురాణ పఠన-శ్రవణాలు చేసేవారు కపిలగోవును దానం చేస్తే అపారమైన పుణ్యరాశి, సకల శుభాలు పొందగలరు.
పుత్రులు లేనివారు పుత్రులను, దరిద్రులు ధనాన్ని, విద్యార్థులు విద్యను, మోక్షగాములు మోక్షాన్ని పొందగలరు.
సనాతన ధర్మ శాస్త్రాల ప్రకారం పురాణ శ్రవణం ఒక మహా పుణ్యకార్యంగా భావించబడింది. వేదాలలోని గూఢార్థాలను సాధారణ ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా వివరించేవే పురాణాలు. అందుకే పురాణాలు శ్రద్ధగా వినడం వల్ల ధర్మజ్ఞానం పెరిగి, భగవంతునిపై భక్తి, విశ్వాసం బలపడతాయి.
పురాణాలు కేవలం కథలు మాత్రమే కాదు… అవి ధర్మం, భక్తి, నీతి, జీవన విలువలను నేర్పించే దివ్య గ్రంథాలు. పురాణ శ్రవణం చేయడం వల్ల మనసుకు ప్రశాంతత కలిగి, దైవభక్తి పెరుగుతుంది.
మహర్షులు, దేవతలు, మహాభక్తుల జీవిత గాథలు వినడం ద్వారా సత్ప్రవర్తన అలవడుతుంది.
పురాణ శ్రవణే శ్రద్ధా యస్య స్యాద్బ్రాతరస్వహమ్ ।
తస్య సాక్షాత్ప్రసన్నః స్యాత్ శివో విష్ణుశ్చ సానుగః ॥
యత్స్నాత్వా పుష్కరే తీర్థే యాగే సింథౌ చ సంగమే ।
తత్ఫలం ద్విగుణం తస్య శ్రద్ధయా వై శృణోతి యః ॥
యే పఠంతి పురాణాని శృణ్వన్తి చ సమాహితాః ।
ప్రత్యక్షరం లభంత్యేతే కపిలాదానజం ఫలమ్ ॥
అపుత్రో లభతే పుత్రం ధనార్దీ లభతే ధనమ్ ।
విద్యార్థీ లభతే విద్యాం మోక్షార్ధీ మోక్షమాప్నుయాత్ ॥
యే శృణ్వన్తి పురాణాని కోటి జన్మార్జితం ఖలు ।
పాపజాలంతు తే హిత్వా గచ్ఛన్తి హరిమందిరమ్ ॥
పురాణాలు వినడంలో ఎవరికైతే శ్రద్ధ ఉంటుందో మరియు నిత్యము ఎవరైతే శ్రవణం చేస్తారో, అటువంటి వారి విషయంలో శివకేశవులు మరియు వారి గణాలు సంపూర్ణానుగ్రహం ప్రదర్శిస్తారు.
పుష్కర తీర్థాల్లో, ప్రయాగ మొదలైన నదీసంగమ క్షేత్రాల్లో స్నానాలాచరిస్తే ఏ విధమైన పుణ్యం పొందగలరో దాని రెట్టింపు పుణ్యం పురాణ శ్రోతలకు లభిస్తుంది.
భక్తి శ్రద్ధలతో పురాణ పఠన-శ్రవణాలు చేసేవారు కపిలగోవును దానం చేస్తే అపారమైన పుణ్యరాశి, సకల శుభాలు పొందగలరు.
పుత్రులు లేనివారు పుత్రులను, దరిద్రులు ధనాన్ని, విద్యార్థులు విద్యను, మోక్షగాములు మోక్షాన్ని పొందగలరు.
Wednesday, October 21, 2026
Kanakadurga Temple, Vijayawada, Andhra Pradesh - కనక దుర్గ దేవాలయం, విజయవాడ, ఆంధ్రప్రదేశ్
కనక దుర్గ దేవాలయం, విజయవాడ, ఆంధ్రప్రదేశ్
కనకదుర్గ గుడి, ఒక ప్రసిద్ధమైన దేవస్థానం. ఇది విజయవాడ నగరంలో కృష్ణా నది ఒడ్దున ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం మీద ఉంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోనే రెండో పెద్ద దేవాలయం. ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై ఉన్న ఆలయంలో కనకదుర్గ స్వయంభూగా చెబుతారు. విజయవాడ ప్రధాన దేవతగా పరిగణించబడుతుంది, కనక దుర్గను పవిత్ర గ్రంథాలలో శక్తి దేవతగా పేర్కొనబడింది.
కనకదుర్గ గుడి, ఒక ప్రసిద్ధమైన దేవస్థానం. ఇది విజయవాడ నగరంలో కృష్ణా నది ఒడ్దున ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం మీద ఉంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోనే రెండో పెద్ద దేవాలయం. ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై ఉన్న ఆలయంలో కనకదుర్గ స్వయంభూగా చెబుతారు. విజయవాడ ప్రధాన దేవతగా పరిగణించబడుతుంది, కనక దుర్గను పవిత్ర గ్రంథాలలో శక్తి దేవతగా పేర్కొనబడింది.
హిందూ పురాణాలలో అమ్మవారి గురించి ప్రస్తావన ఉంది. ఆలయంలో అమ్మవారి విగ్రహం సుమారు నాలుగు అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. మిరిమిట్లు గొలిపే ఆభరణాలు, పూలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. మూర్తికి ఎనిమిది చేతులు ఉన్నాయి. ఒక్కో చేతిలో ఒక్కో ఆయుధం ఉంటుంది. త్రిశూలంతో మహిషాసురుని గుండెలో పొడుస్తున్న భంగిమలో ఉంటుంది.
స్థల పురాణం
ఈ ఆలయంలోని అమ్మవారు స్వయంభూగా వెలసిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అంతేగాక అమ్మవారి శక్తి పీఠాలలో ఈ ఆలయం ఒకటి. పూర్వం కీలుడనే యక్షుడు కృష్ణానదీ తీరంలో దుర్గాదేవి గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేసాడు. దానితో అమ్మవారు సంతోషించి వరము కోరుకోమని అడుగగా అమ్మా! నువ్వు ఎప్పుడూ నా హృదయస్థానంలో కొలువుండే వరం ప్రసాదించమని అడిగాడు. అది విన్న అమ్మ చిరునవ్వుతో సరే! కీలా! నువ్వు ఎంతో పరమపవిత్రమైన ఈ కృష్ణానదీ తీరంలో పర్వతరూపుడవై వుండు.
నేను కృతయుగంలో అసురసంహారం తర్వాత నీ కోరిక తీరుస్తాను అని చెప్పి అంతర్ధానమైంది. కీలుడు పర్వతరూపుడై అమ్మవారి కోసం ఎదురుచూడసాగాడు. తర్వాత లోకాలను కబళిస్తున్న మహిషుణ్ణి వధించి కీలుడుకిచ్చిన వరం ప్రకారం మహిషాసురమర్ధిని రూపంలో కీలాద్రిపై వెలసింది.
స్థల పురాణం
ఈ ఆలయంలోని అమ్మవారు స్వయంభూగా వెలసిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అంతేగాక అమ్మవారి శక్తి పీఠాలలో ఈ ఆలయం ఒకటి. పూర్వం కీలుడనే యక్షుడు కృష్ణానదీ తీరంలో దుర్గాదేవి గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేసాడు. దానితో అమ్మవారు సంతోషించి వరము కోరుకోమని అడుగగా అమ్మా! నువ్వు ఎప్పుడూ నా హృదయస్థానంలో కొలువుండే వరం ప్రసాదించమని అడిగాడు. అది విన్న అమ్మ చిరునవ్వుతో సరే! కీలా! నువ్వు ఎంతో పరమపవిత్రమైన ఈ కృష్ణానదీ తీరంలో పర్వతరూపుడవై వుండు.
నేను కృతయుగంలో అసురసంహారం తర్వాత నీ కోరిక తీరుస్తాను అని చెప్పి అంతర్ధానమైంది. కీలుడు పర్వతరూపుడై అమ్మవారి కోసం ఎదురుచూడసాగాడు. తర్వాత లోకాలను కబళిస్తున్న మహిషుణ్ణి వధించి కీలుడుకిచ్చిన వరం ప్రకారం మహిషాసురమర్ధిని రూపంలో కీలాద్రిపై వెలసింది.
ఇక్కడ వెలసిన మహిషాసురమర్ధిని అమ్మవారు కనకవర్ణంతో శోభితురాలై వుండటం వల్ల అమ్మవారికి కనకదుర్గ అనే నామం స్థిరపడింది.
తదనంతరం ప్రతీరోజు ఇంద్రాది దేవతలంతా ఇక్కడికి వచ్చి దేవిని పూజించటం మూలంగా ఇంద్రకీలాద్రిగా పిలవబడింది. ఆ తర్వాత ఇంద్ర కీలాద్రిపై పరమేశ్వరుని కూడా కొలువుంచాలని ఉద్దేశంతో బ్రహ్మదేవుడు శివుడ్ని గురించి శతాశ్వమేధ యాగం చేసాడు.
జ్యోతిర్లింగ రూపం
దీనితో సంతుష్టుడైన శివుడు ఇక్కడ జ్యోతిర్లింగ రూపంలో వెలిశాడు. అలా వెలసిన స్వామిని బ్రహ్మదేవుడు మల్లి, కదంబ పుష్పాలతో పూజించటం వల్ల స్వామివారికి మల్లికార్జునుడు అనే పేరొచ్చిందని గాధ.
దర్శన రకాలు: ధర్మ దర్శనం (ఉచితం), ముఖమండప దర్శనం, శీఘ్ర దర్శనం మరియు అంతరాలయ దర్శనం అందుబాటులో ఉన్నాయి.
కొండపైకి వెళ్ళే మార్గాలు:
ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై ఉన్న ప్రధాన ఆలయానికి చేరుకోవడానికి కింద రథం సెంటర్ వద్ద నుండి రవాణా ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి:
లిఫ్ట్ సౌకర్యం (Lifts & Steps): మెట్లు ఎక్కలేని వృద్ధులు మరియు వికలాంగుల కోసం కింద నుండి నేరుగా కొండపైకి వెళ్లేందుకు పెద్ద పెద్ద లిఫ్టుల (Elevators) సౌకర్యం కూడా కల్పించారు.
సొంత వాహనాలు: మీ సొంత కారు లేదా బైక్ ద్వారా ఘాట్ రోడ్డు మీదుగా కొండపైకి వెళ్ళవచ్చు. అయితే పండుగ రోజుల్లో లేదా రద్దీ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కొండపైకి ప్రైవేట్ వాహనాలను అనుమతించరు. కొండ కింద మరియు సీతమ్మ వారి పాదాల వద్ద దేవస్థానం వారి పెయిడ్ పార్కింగ్ (Paid Parking) స్థలాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ
తదనంతరం ప్రతీరోజు ఇంద్రాది దేవతలంతా ఇక్కడికి వచ్చి దేవిని పూజించటం మూలంగా ఇంద్రకీలాద్రిగా పిలవబడింది. ఆ తర్వాత ఇంద్ర కీలాద్రిపై పరమేశ్వరుని కూడా కొలువుంచాలని ఉద్దేశంతో బ్రహ్మదేవుడు శివుడ్ని గురించి శతాశ్వమేధ యాగం చేసాడు.
జ్యోతిర్లింగ రూపం
దీనితో సంతుష్టుడైన శివుడు ఇక్కడ జ్యోతిర్లింగ రూపంలో వెలిశాడు. అలా వెలసిన స్వామిని బ్రహ్మదేవుడు మల్లి, కదంబ పుష్పాలతో పూజించటం వల్ల స్వామివారికి మల్లికార్జునుడు అనే పేరొచ్చిందని గాధ.
మరో గాధ ప్రకారం ద్వాపరయుగంలో అర్జునుడు పాసుపతాస్త్రం కోసం ఇంద్రకీలాద్రి పై వుగ్ర తపస్సు చేయగా తనని పరీక్షించటానికి శివుడు కిరాతకుడుగా వచ్చి అర్జునునితో మల్లయుద్ధం చేసి అర్జునుని భక్తికి మెచ్చి పాసుపతాశ్త్రాన్ని అనుగ్రహించాడు.
స్వామి ఇక్కడ మల్లయుద్ధం చేసాడు కాబట్టి మల్లికార్జునుడిగా పిలవబడుతున్నాడు.
జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యులు
ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించిన జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యులు జ్యోతిర్లింగం అదృశ్యంగా వుండటం గమనించి అమ్మ ఆలయ ఉత్తరభాగాన మల్లికార్జునిని పునఃప్రతిష్టించారు.
శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రతిష్ట
మహారౌద్రంగా వున్న అమ్మవారిని ఆలయంలో శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రతిష్ట చేసి శాంతింపజేసారు. అప్పట్నుంచీ అమ్మ పరమశాంతస్వరూపిణిగా భక్తులను కనువిందు చేస్తోంది.
జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యులు
ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించిన జగద్గురు ఆదిశంకరాచార్యులు జ్యోతిర్లింగం అదృశ్యంగా వుండటం గమనించి అమ్మ ఆలయ ఉత్తరభాగాన మల్లికార్జునిని పునఃప్రతిష్టించారు.
శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రతిష్ట
మహారౌద్రంగా వున్న అమ్మవారిని ఆలయంలో శ్రీచక్ర యంత్ర ప్రతిష్ట చేసి శాంతింపజేసారు. అప్పట్నుంచీ అమ్మ పరమశాంతస్వరూపిణిగా భక్తులను కనువిందు చేస్తోంది.
ప్రతి సంవత్సరం కొన్ని లక్షలమంది ఈ దేవాలయానికి వచ్చి దర్శనం చేసుకొంటారు.
ఆంజనేయ స్వామి:
ఆంజనేయ స్వామిని కనకదుర్గ క్షేత్రానికి క్షేత్రపాలకుడిగా భావిస్తారు. భక్తులు రక్షణ, ధైర్యం, బలం కోసం, అలాగే భయాలు మరియు అడ్డంకులు తొలగిపోవాలని ఆయన్ని పూజిస్తారు.
శరన్నవరాత్రులు
ఇక్కడ మరో విశేషం ఏమిటంటే స్వామివారికి దక్షిణంగా అమ్మవారు కొలువైవున్నారు. కనకదుర్గ అమ్మవారికి అతిప్రీతిపాత్రమైనవి శరన్నవరాత్రులు. ఈ రోజుల్లో గనక అమ్మవారిని పూజిస్తే సకల శుభాలు కలుగుతాయి.
ఈ దుర్గాదేవి అమ్మవారికి ప్రతి సంవత్సరము దసర నవరోత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ దసర నవరోత్సవల లో ప్రతి దినము ఒక అవతారముతో దర్శనము ఇస్తారు. ఈ తొమ్మిది దినములు తొమ్మిది అవతారాలతో దర్శనము ఇస్తారు.
మొదటి రోజు : స్వర్ణ కవచాలంకార దుర్గ దేవి
రెండవ రోజు : బాల త్రిపురసుందరి దేవి
మూడవ రోజు : గాయత్రి దేవి
నాలుగవ రోజు : అన్నపూర్ణా దేవి.
ఐదవ రోజు : లలితా త్రిపురసుందరి దేవి
ఆరవ రోజు : సరస్వతి దేవి
ఏడవ రోజు : దుర్గాదేవి
ఎనిమిదవ రోజు : మహాలక్ష్మిదేవి
తొమ్మిదవ రోజు : మహిషాసురమర్దిని
పదవ రోజు : రాజరాజేశ్వరి దేవి
ఈ ఐదవ రోజున జరిగే సరస్వతి అమ్మవారి అలంకరణ రోజు అమ్మవరి జన్మనక్షత్రంగా అనగా మూలానక్షత్రం గా భావిస్తారు. ఆ రోజు వేలాది మంది భక్తులు, విద్యార్థులు తరలివస్తారు.
ఈ దేవాలయంలో వినాయక స్వామి, ఈశ్వరుడు, శ్రీ రాము ల వారు కొలువుతీరి ఉన్నారు. ఈ దేవాలయాన్ని దర్సించుటకు అనేక మంది భక్తులు అనేక ప్రదేశాల నుండి వస్తారు.
శరన్నవరాత్రులు
ఇక్కడ మరో విశేషం ఏమిటంటే స్వామివారికి దక్షిణంగా అమ్మవారు కొలువైవున్నారు. కనకదుర్గ అమ్మవారికి అతిప్రీతిపాత్రమైనవి శరన్నవరాత్రులు. ఈ రోజుల్లో గనక అమ్మవారిని పూజిస్తే సకల శుభాలు కలుగుతాయి.
ఈ దుర్గాదేవి అమ్మవారికి ప్రతి సంవత్సరము దసర నవరోత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ దసర నవరోత్సవల లో ప్రతి దినము ఒక అవతారముతో దర్శనము ఇస్తారు. ఈ తొమ్మిది దినములు తొమ్మిది అవతారాలతో దర్శనము ఇస్తారు.
మొదటి రోజు : స్వర్ణ కవచాలంకార దుర్గ దేవి
రెండవ రోజు : బాల త్రిపురసుందరి దేవి
మూడవ రోజు : గాయత్రి దేవి
నాలుగవ రోజు : అన్నపూర్ణా దేవి.
ఐదవ రోజు : లలితా త్రిపురసుందరి దేవి
ఆరవ రోజు : సరస్వతి దేవి
ఏడవ రోజు : దుర్గాదేవి
ఎనిమిదవ రోజు : మహాలక్ష్మిదేవి
తొమ్మిదవ రోజు : మహిషాసురమర్దిని
పదవ రోజు : రాజరాజేశ్వరి దేవి
ఈ ఐదవ రోజున జరిగే సరస్వతి అమ్మవారి అలంకరణ రోజు అమ్మవరి జన్మనక్షత్రంగా అనగా మూలానక్షత్రం గా భావిస్తారు. ఆ రోజు వేలాది మంది భక్తులు, విద్యార్థులు తరలివస్తారు.
ఈ దేవాలయంలో వినాయక స్వామి, ఈశ్వరుడు, శ్రీ రాము ల వారు కొలువుతీరి ఉన్నారు. ఈ దేవాలయాన్ని దర్సించుటకు అనేక మంది భక్తులు అనేక ప్రదేశాల నుండి వస్తారు.
ప్రధాన పండుగలు: దసరా శరన్నవరాత్రి ఉత్సవాలు, కనకదుర్గమ్మ గాజుల ఉత్సవం, శ్రావణ మాసం పూజలు మరియు భవాని దీక్ష విరమణలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి.
ప్రసాదం: ఇక్కడి లడ్డు ప్రసాదం మరియు ఉచిత అన్నప్రసాదం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందాయి.
సమయాలు & దర్శన వివరాలు:
ఆలయ సమయాలు: ప్రతిరోజూ ఉదయం 4:00 నుండి రాత్రి 10:00 వరకు
సమయాలు & దర్శన వివరాలు:
ఆలయ సమయాలు: ప్రతిరోజూ ఉదయం 4:00 నుండి రాత్రి 10:00 వరకు
దర్శన రకాలు: ధర్మ దర్శనం (ఉచితం), ముఖమండప దర్శనం, శీఘ్ర దర్శనం మరియు అంతరాలయ దర్శనం అందుబాటులో ఉన్నాయి.
కొండపైకి వెళ్ళే మార్గాలు:
ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై ఉన్న ప్రధాన ఆలయానికి చేరుకోవడానికి కింద రథం సెంటర్ వద్ద నుండి రవాణా ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి:
దేవస్థానం ఉచిత బస్సులు: కొండ కింద పుష్కర్ ఘాట్ లేదా మెట్ల మార్గం వద్ద నుండి కొండపైకి భక్తులను చేరవేయడానికి దేవస్థానం ఉచిత బస్సు సర్వీసులను నడుపుతోంది.
లిఫ్ట్ సౌకర్యం (Lifts & Steps): మెట్లు ఎక్కలేని వృద్ధులు మరియు వికలాంగుల కోసం కింద నుండి నేరుగా కొండపైకి వెళ్లేందుకు పెద్ద పెద్ద లిఫ్టుల (Elevators) సౌకర్యం కూడా కల్పించారు.
సొంత వాహనాలు: మీ సొంత కారు లేదా బైక్ ద్వారా ఘాట్ రోడ్డు మీదుగా కొండపైకి వెళ్ళవచ్చు. అయితే పండుగ రోజుల్లో లేదా రద్దీ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు కొండపైకి ప్రైవేట్ వాహనాలను అనుమతించరు. కొండ కింద మరియు సీతమ్మ వారి పాదాల వద్ద దేవస్థానం వారి పెయిడ్ పార్కింగ్ (Paid Parking) స్థలాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
రవాణా మార్గాలు:
రోడ్డు మార్గం: ఆసియాలోనే పెద్ద బస్ స్టాండ్లలో ఒకటైన పండిట్ నెహ్రూ బస్ స్టేషన్ (PNBS - Bus Stand). ఇది ఆలయానికి కేవలం 1 నుండి 3 కిలోమీటర్ల పరిధిలోనే ఉంటుంది. ఇక్కడి నుండి కూడా ఆర్టీసీ లోకల్ సిటీ బస్సులు, దేవస్థానం వారి ప్రత్యేక బస్సులు నిరంతరం నడుస్తూ ఉంటాయి.
రైలు మార్గం: విజయవాడ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ (Railway Station). ఆలయానికి కేవలం 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ఇక్కడి నుండి ప్రతి 20 నిమిషాలకు ఆలయ దేవస్థానం వారి ఉచిత/కనీస చార్జీల బస్సులు నడుస్తాయి. ఇవి కాకుండా షేర్డ్ ఆటోలు, ప్రైవేట్ ఆటోలు మరియు బైక్ టాక్సీలు (Ola, Rapido) ఎప్పుడూ అందుబాటులో ఉంటాయి.
వాయు మార్గం: గన్నవరం ఎయిర్‌పోర్ట్, ఆలయానికి సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ఎయిర్‌పోర్ట్ నుండి నేరుగా ఆలయానికి చేరుకోవడానికి ప్రీపెయిడ్ టాక్సీలు, ఓలా (Ola), ఉబెర్ (Uber) క్యాబ్‌లు సులభంగా దొరుకుతాయి.
రోడ్డు మార్గం: ఆసియాలోనే పెద్ద బస్ స్టాండ్లలో ఒకటైన పండిట్ నెహ్రూ బస్ స్టేషన్ (PNBS - Bus Stand). ఇది ఆలయానికి కేవలం 1 నుండి 3 కిలోమీటర్ల పరిధిలోనే ఉంటుంది. ఇక్కడి నుండి కూడా ఆర్టీసీ లోకల్ సిటీ బస్సులు, దేవస్థానం వారి ప్రత్యేక బస్సులు నిరంతరం నడుస్తూ ఉంటాయి.
రైలు మార్గం: విజయవాడ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ (Railway Station). ఆలయానికి కేవలం 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ఇక్కడి నుండి ప్రతి 20 నిమిషాలకు ఆలయ దేవస్థానం వారి ఉచిత/కనీస చార్జీల బస్సులు నడుస్తాయి. ఇవి కాకుండా షేర్డ్ ఆటోలు, ప్రైవేట్ ఆటోలు మరియు బైక్ టాక్సీలు (Ola, Rapido) ఎప్పుడూ అందుబాటులో ఉంటాయి.
వాయు మార్గం: గన్నవరం ఎయిర్‌పోర్ట్, ఆలయానికి సుమారు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ఎయిర్‌పోర్ట్ నుండి నేరుగా ఆలయానికి చేరుకోవడానికి ప్రీపెయిడ్ టాక్సీలు, ఓలా (Ola), ఉబెర్ (Uber) క్యాబ్‌లు సులభంగా దొరుకుతాయి.
మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ
Tuesday, October 20, 2026
Mundeshwari Temple, Kaura, Kaimur District, Bihar - ముండేశ్వరీ ఆలయం, కౌరా, కైమూర్ జిల్లా, బీహార్
ముండేశ్వరీ ఆలయం, కౌరా, కైమూర్ జిల్లా, బీహార్
ప్రపంచంలో అత్యంత ఎక్కువ ఆలయాలు, కట్టడాలు ఉన్న దేశం మనది. మతపరమైన నిర్మాణాలు కూడా మన దగ్గరే అధికంగా ఉన్నవి. అలాంటి కట్టడాలను చూడడానికి ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి పర్యాటకులు, భక్తులు వస్తుంటారు. ఎంతో పురాతన నేపథ్యం ఉన్న కట్టడాలు కూడా నిర్లక్ష్యం వల్ల భూస్థాపితమయ్యాయి. కొన్ని మాత్రం ఇప్పటికీ సజీవంగా చెక్కు చెదరకుండా ఉన్నాయి. అలాంటి వాటిలో ఈ ఆలయం కూడా ఒకటి.
భారతదేశంలోని మొట్టమొదటి అత్యంత పురాతనమైనది దుర్గామాత శక్తి ఆలయం. మరి భారతదేశంలోని పూజాదికాలు నిర్వహించే అత్యంత పురాతన ఆలయాలలో ఇది ప్రధమంగా పేర్కొవచ్చు.
మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ
ప్రపంచంలో అత్యంత ఎక్కువ ఆలయాలు, కట్టడాలు ఉన్న దేశం మనది. మతపరమైన నిర్మాణాలు కూడా మన దగ్గరే అధికంగా ఉన్నవి. అలాంటి కట్టడాలను చూడడానికి ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి పర్యాటకులు, భక్తులు వస్తుంటారు. ఎంతో పురాతన నేపథ్యం ఉన్న కట్టడాలు కూడా నిర్లక్ష్యం వల్ల భూస్థాపితమయ్యాయి. కొన్ని మాత్రం ఇప్పటికీ సజీవంగా చెక్కు చెదరకుండా ఉన్నాయి. అలాంటి వాటిలో ఈ ఆలయం కూడా ఒకటి.
భారతదేశంలోని మొట్టమొదటి అత్యంత పురాతనమైనది దుర్గామాత శక్తి ఆలయం. మరి భారతదేశంలోని పూజాదికాలు నిర్వహించే అత్యంత పురాతన ఆలయాలలో ఇది ప్రధమంగా పేర్కొవచ్చు.
ఇది బీహార్లో కైమూర్ జిల్లాలోని కౌరా ప్రాంతంలోని ముండేశ్వరీ ఆలయం. ఇది ప్రపంచంలోనే అతి పురాతనమైందని చరిత్రకారుల అంచనా. మూడు, నాలుగు శతాబ్దాల కాలంలో దీన్ని నిర్మించారని చెప్తుంటారు. మొదట విష్ణు భగవానుడు మాత్రమే ఇక్కడ కొలువై ఉన్నాడు. ఏడవ శతాబ్దంలో శివుని విగ్రహాన్ని కూడా పెట్టారు. ఈ ఆలయం సముద్రమట్టానికి 608 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నది. ఇది వారణాసికి 60 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది.
మా ముండేశ్వరి దేవి ఆలయం శివుడు మరియు శక్తికి అంకితం చేయబడింది మరియు ముండేశ్వరి కొండలలో ఉంది. దీనిని భారతదేశంలోని పూజాదికాలు జరపబడుతున్న అత్యంత పురాతన ఆలయంగా పేర్కొనవచ్చును. దుర్గాదేవి వైష్ణవి రూపంలో ఇక్కడ ముండేశ్వరి మాతగా దర్శనమిస్తుంది. ముండేశ్వరి మాత చూడటానికి కొంత వరకూ వరాహి మాతగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ అమ్మవారి వాహనం మహిషిడు. అమ్మవారి దేవాలయం నాగార శైలికి చెందిన అరుదైన అష్టభుజి దేవాలయం. దక్షిణ దిశలో అమ్మవారి ప్రధాన ఆలయ ద్వారం ఉండటం గమనార్హం.
ఇక్కడ ఆచారాలు, పూజలు నిరంతరాయంగా జరిగాయని నమ్ముతారు; అందుకే ముండేశ్వరి ప్రపంచంలోని అత్యంత పురాతన హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
మా ముండేశ్వరి దేవి ఆలయం శివుడు మరియు శక్తికి అంకితం చేయబడింది మరియు ముండేశ్వరి కొండలలో ఉంది. దీనిని భారతదేశంలోని పూజాదికాలు జరపబడుతున్న అత్యంత పురాతన ఆలయంగా పేర్కొనవచ్చును. దుర్గాదేవి వైష్ణవి రూపంలో ఇక్కడ ముండేశ్వరి మాతగా దర్శనమిస్తుంది. ముండేశ్వరి మాత చూడటానికి కొంత వరకూ వరాహి మాతగా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ అమ్మవారి వాహనం మహిషిడు. అమ్మవారి దేవాలయం నాగార శైలికి చెందిన అరుదైన అష్టభుజి దేవాలయం. దక్షిణ దిశలో అమ్మవారి ప్రధాన ఆలయ ద్వారం ఉండటం గమనార్హం.
ఇక్కడ అహింసా పద్ధతిలో పూజా కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి. జంతుబలి ఉన్నప్పటికీ, మేకకు ఎలాంటి హాని జరగకుండా అమ్మవారి ముందు పసుపు అక్షింతలు వేసి కేవలం స్పృశించి వదిలేసే విచిత్రమైన సాంప్రదాయం ఇక్కడ ఉంది.
ఆలయ చరిత్ర:
ఇక్కడ నిరంతరాయంగా క్రతువులు నిర్వహించబడుతున్నందున, ఈ ఆలయాన్ని ప్రపంచంలోనే 'అత్యంత పురాతనమైన, క్రియాశీలకమైన' ఆలయంగా పరిగణిస్తారు.
మా ముండేశ్వరి దేవి ఆలయం శివశక్తులకు ఎంతో పవిత్రమైన ఆలయం. ఇది ముండేశ్వరి కొండలలో నెలకొని ఉంది. ఈ ఆలయంలో గణేశుడు, సూర్యుడు మరియు విష్ణువుల విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) ఈ ఆలయాన్ని క్రీ.శ. 108 నాటిదిగా పేర్కొంది. ఇది 1915 నుండి సంరక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ఉంది. ముండేశ్వరి ఆలయం నాగరా ఆలయ నిర్మాణ శైలికి చెందిన అత్యంత పురాతన నమూనా.
క్రీ.శ. ఏడవ శతాబ్దం నాటికి, శైవమతం ప్రబలమైన మతంగా మారింది మరియు అప్పటికి ఉప దైవంగా ఉన్న వినీతేశ్వరుడు ఆలయ ప్రధాన దైవంగా ఆవిర్భవించాడు. ఆయనకు ప్రతీకగా నిలిచే చతుర్ ముఖలింగానికి (నాలుగు ముఖాలు గల లింగం) ఆలయంలో ముఖ్య స్థానం కల్పించారు, అది నేటికీ అదే స్థానంలో ఉంది.
ఈ కాలం తరువాత, కైమూర్ కొండల యొక్క అసలైన నివాసులు మరియు శక్తివంతమైన ఆదిమవాసులైన చేరలులు అధికారంలోకి వచ్చారు. చేరలు శక్తి ఆరాధకులు, మహేశ్వర్దిని మరియు దుర్గ అని కూడా పిలువబడే ముండేశ్వరి రూపంలో శక్తిని ఆరాధించేవారు. ముండేశ్వరిని ఆలయానికి ముఖ్య దేవతగా చేశారు.
ఇక్కడ నిరంతరాయంగా క్రతువులు నిర్వహించబడుతున్నందున, ఈ ఆలయాన్ని ప్రపంచంలోనే 'అత్యంత పురాతనమైన, క్రియాశీలకమైన' ఆలయంగా పరిగణిస్తారు.
మా ముండేశ్వరి దేవి ఆలయం శివశక్తులకు ఎంతో పవిత్రమైన ఆలయం. ఇది ముండేశ్వరి కొండలలో నెలకొని ఉంది. ఈ ఆలయంలో గణేశుడు, సూర్యుడు మరియు విష్ణువుల విగ్రహాలు కూడా ఉన్నాయి. భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) ఈ ఆలయాన్ని క్రీ.శ. 108 నాటిదిగా పేర్కొంది. ఇది 1915 నుండి సంరక్షిత స్మారక చిహ్నంగా ఉంది. ముండేశ్వరి ఆలయం నాగరా ఆలయ నిర్మాణ శైలికి చెందిన అత్యంత పురాతన నమూనా.
క్రీ.శ. ఏడవ శతాబ్దం నాటికి, శైవమతం ప్రబలమైన మతంగా మారింది మరియు అప్పటికి ఉప దైవంగా ఉన్న వినీతేశ్వరుడు ఆలయ ప్రధాన దైవంగా ఆవిర్భవించాడు. ఆయనకు ప్రతీకగా నిలిచే చతుర్ ముఖలింగానికి (నాలుగు ముఖాలు గల లింగం) ఆలయంలో ముఖ్య స్థానం కల్పించారు, అది నేటికీ అదే స్థానంలో ఉంది.
ఈ కాలం తరువాత, కైమూర్ కొండల యొక్క అసలైన నివాసులు మరియు శక్తివంతమైన ఆదిమవాసులైన చేరలులు అధికారంలోకి వచ్చారు. చేరలు శక్తి ఆరాధకులు, మహేశ్వర్దిని మరియు దుర్గ అని కూడా పిలువబడే ముండేశ్వరి రూపంలో శక్తిని ఆరాధించేవారు. ముండేశ్వరిని ఆలయానికి ముఖ్య దేవతగా చేశారు.
అయినప్పటికీ, ఆలయంలో చతుర్ ముఖలింగం ముఖ్య స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. అందువల్ల, దుర్గా విగ్రహాన్ని ఆలయ గోడల పక్కన ఉన్న ఒక గూడలో ప్రతిష్టించారు, అది ఈనాటికీ అక్కడే ఉంది. అయితే చతుర్ ముఖలింగం ప్రథాన స్థానంలో ఉన్నప్పటికీ, ఉప దేవతగా నిలిచి ఉంది.
ఇక్కడ ఆచారాలు, పూజలు నిరంతరాయంగా జరిగాయని నమ్ముతారు; అందుకే ముండేశ్వరి ప్రపంచంలోని అత్యంత పురాతన హిందూ దేవాలయాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
ముండేశ్వరి ఆలయంలో శ్రీ రామనవమి మరియు శివరాత్రి పండుగలు ఘనంగా జరుగుతాయి ఉంటాయి. ప్రతి సంవత్సరం పెద్ద సంఖ్యలో యాత్రికులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించి, దాని ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని అనుభూతి చెందుతారు.
ఈ ఆలయం నాగరశైలిలో నిర్మించబడి వుంది. ఈ ఆలయంలో అమ్మవారు 10 చేతులతో ఎద్దు పైన స్వారీ చేస్తూ మహిషాసురమర్ధిని రూపంలో వుంటుంది. ఇక్కడ శివుడు కూడా 4 ముఖాలతో వుంటాడు.
ఈ ఆలయంలో సూర్యుడు, వినాయకుడు, విష్ణుమూర్తి ప్రతిమలు కూడా వున్నాయి.ఆ కాలంనుండి ఇక్కడ పూజాదికాలనేవి కొనసాగుతూ రావటం అనేది ఎంతో ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. శతాబ్దాలు మారినా పూజాకార్యక్రమాలు మాత్రం కొనసాగుతూనే వున్నాయి.
చైత్రమాసంలో ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించటానికి అధికసంఖ్యలో పర్యాటకులు వస్తూవుంటారు. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన విశేషం సాత్విక బలి. అంటే ఇక్కడ మొదట బలి ఇవ్వాల్సిన మేకను అమ్మవారి విగ్రహం ముందుకు తీసుకువస్తారు. అటు పై పూజారి మంత్రించిన అక్షింతలను మేక పై వేస్తారు. దీంతో మేక కొన్ని క్షణాల పాటు సృహతప్పి పడిపోతుంది. అటు పై మరోసారి పూజారి అక్షింతలను మేక పై వేస్తాడు. దీంతో ఆ మేక మరలా యథా స్థితికి వచ్చి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతుంది.
ఆరాధన సమయాలు: ఈ ఆలయం ప్రతిరోజూ ఉదయం 6:00 నుండి సాయంత్రం 7:00 గంటల వరకు తెరిచి ఉంటుంది.
సందర్శించడానికి ఉత్తమ సమయం: సెప్టెంబర్ నుండి ఏప్రిల్ వరకు.
ఈ ఆలయం నాగరశైలిలో నిర్మించబడి వుంది. ఈ ఆలయంలో అమ్మవారు 10 చేతులతో ఎద్దు పైన స్వారీ చేస్తూ మహిషాసురమర్ధిని రూపంలో వుంటుంది. ఇక్కడ శివుడు కూడా 4 ముఖాలతో వుంటాడు.
ఈ ఆలయంలో సూర్యుడు, వినాయకుడు, విష్ణుమూర్తి ప్రతిమలు కూడా వున్నాయి.ఆ కాలంనుండి ఇక్కడ పూజాదికాలనేవి కొనసాగుతూ రావటం అనేది ఎంతో ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. శతాబ్దాలు మారినా పూజాకార్యక్రమాలు మాత్రం కొనసాగుతూనే వున్నాయి.
చైత్రమాసంలో ఈ ఆలయాన్ని సందర్శించటానికి అధికసంఖ్యలో పర్యాటకులు వస్తూవుంటారు. ఈ ఆలయంలో ప్రధాన విశేషం సాత్విక బలి. అంటే ఇక్కడ మొదట బలి ఇవ్వాల్సిన మేకను అమ్మవారి విగ్రహం ముందుకు తీసుకువస్తారు. అటు పై పూజారి మంత్రించిన అక్షింతలను మేక పై వేస్తారు. దీంతో మేక కొన్ని క్షణాల పాటు సృహతప్పి పడిపోతుంది. అటు పై మరోసారి పూజారి అక్షింతలను మేక పై వేస్తాడు. దీంతో ఆ మేక మరలా యథా స్థితికి వచ్చి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతుంది.
ఆరాధన సమయాలు: ఈ ఆలయం ప్రతిరోజూ ఉదయం 6:00 నుండి సాయంత్రం 7:00 గంటల వరకు తెరిచి ఉంటుంది.
సందర్శించడానికి ఉత్తమ సమయం: సెప్టెంబర్ నుండి ఏప్రిల్ వరకు.
రవాణా సోకార్యాలు:
రోడ్డు మార్గం : వారణాసికి సుమారు 120 కి.మీ, పాట్నాకు 175 కి.మీ దూరంలో ఈ ఆలయం ఉంది.
రైలు మార్గం: సమీప రైల్వే స్టేషన్ భభువా రోడ్ (Mohania-Bhabua Road Station) - ఇక్కడ నుండి ఆలయం సుమారు 22 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
వాయుమార్గం: వారణాసి మరియు పాట్నా వరకు విమాన సోకార్యం కలదు. అక్కడి నుండి రోడ్డు మార్గం లో బస్సు మరియు అందుబాటులో ఉంటాయి.
మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ
Sunday, October 18, 2026
Bhadrakali Temple, Warangal, Telangana - భద్రకాళి దేవాలయం, వరంగల్, తెలంగాణా
భద్రకాళి దేవాలయం, వరంగల్, తెలంగాణా
భద్రకాళీ దేవస్థానం తెలంగాణ రాష్ట్రం, వరంగల్లులో ఉంది. ఈ దేవాలయం వరంగల్-హన్మకొండ ప్రధాన రహదారిపై భద్రకాళి చెరువు తీరాన గుట్టల మధ్య ప్రకృతి శోభతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో విరాజిల్లుతూ ఉంది.
తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని ప్రస్తుతం వరంగల్ గా పిలవబడుతున్న ఓరుగల్లుకు ఒక విశిష్టత ఉన్నది. 800 సంవత్సరాలకు పూర్వం ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంతో పరిపాలించిన కాకతీయ చక్రవర్తులకు ఇది రాజధాని. కాకతీయుల శాసనాలలోను, సమకాలీన సాహిత్యంలోను ఇది ఏకశిలానగరంగా కీర్తి పొందింది. కాకతీయులు శివారాధులే అయినా వారు అందరు దేవతలనూ సమానంగా పూజించారు.
ఈశ్వరుని ఆరాధించినట్లే అమ్మవారిని కూడా వివిధ రూపాలలో అర్చించారు. కాకతీయ శీలాలలో చాలచోట్ల సింహవాహినియైన దుర్గ, మహిషాసుర మర్దిని విగ్రహాలు కన్పిస్తాయి. కాకతీయులు ఆరాధించిన దేవీశక్తులలో శ్రీ భద్రకాళీ అమ్మవారు ఒకరు.
ఓరుగల్లు ప్రజలకు ఇలువేల్పుగా నేటికి విరాజిల్లుతున్న శ్రీ భద్రకాళీమాత దేవాలయము. కాకతీయుల కాలం నాటికే ప్రారాభవంలో ఉందన్న ఆధారాలు ఉన్నాయి. ప్రతాపరుద్ర చరిత్రలోను, సిద్దేశ్వర చరిత్రలోను, భద్రకాళీ అమ్మవారి గురించి ప్రస్తావించబడింది. భద్రకాళీ ఆలయము క్రీ.శ.625 లోనే నిర్మింపబడిందని స్థానికుల అభిప్రాయం.
వేంగీ చాళుక్యుల పైన విజయం సాధించడానికి, పశ్చిమ చాళుక్య ప్రభువైన రెండవ పులకేశి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించి, అమ్మవారిని ఆరాధించినట్లు చెబుతారు. అందుకు ఆధారం అమ్మవారి విగ్రహం ఒక పెద్ద ఏకాండశిలమీద చెక్కబడి ఉండటమే. ఈ విధంగా ఏకాండ శిలలో విగ్రహం చెక్కడం చాళుక్య సంప్రదాయంలో కన్పిస్తుంది. భద్రకాళీ దేవాలయంలోని రెండు స్తంభశాసనాలను బట్టి ఈ దేవాలయం క్రీ.శ.10వ శతాబ్దంలో నిర్మింపబడి ఉంటుందని అంచనావేస్తున్నారు.
భద్రకాళీ ఆలయాన్ని దక్షిణ భారతదేశపు స్వర్ణ దేవాలయంగా ప్రసిద్ధి గాంచింది. చాళుక్యుల కాలం నాటి నిర్మాణ శైలి సందర్శకులను అబ్బురపరుస్తుంది. సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం సమయాల్లో ఆలయం బంగారు వర్ణంలో మెరిసిపోతుంది.
అందుకే భద్రకాళి ఆలయాన్ని దక్షిణ భారతదేశపు స్వర్ణ దేవాలయంగా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయానికి పక్కన ఉండే భద్రకాళి సరస్సును భక్తులు అత్యంత పవిత్రంగా భావిస్తారు. ఈ అమ్మవారి శక్తులను గురించి రకరకాల కథలు ప్రచారంలో ఉండేవి.
భద్రకాళీ అమ్మవారి విగ్రహం దాదాపు 9 అడుగుల ఎత్తు 9 అడుగుల వెడల్పుతో కొలువుదీరి భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. 8 చేతులతో కొలువైన భధ్రకాళీ కుడివైపు ఉన్న 4 చేతులతో ఖడ్గము, ఛురిక, జపమాల, డమరుకము ఎడమవైపు ఉన్న 4 చేతులతో ఘంట, త్రిశూలము, ఛిన్నమస్తకము, పానపాత్రలు ఉన్నాయి. అమ్మవారు పశ్చిమాభిముఖంగా ఉన్నది. ప్రతినిత్యము జరిగే ధూపదీపనైవేద్యాదులు కాక-ప్రతి సంవత్సరమూ ఆశ్వయుజ మాసంలో శరన్నవరాత్రులు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతున్నాయి.
అమ్మవారితో పాటు ఇక్కడ ఇతర దేవాలయాలు కూడా వున్నాయి. అవి శ్రీ లక్ష్మీ గణపతి, శనీశ్వరుడు మరియు శివుడు ఉన్నారు. ఇక్కడ రెండు వైష్ణవ ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఈ వైష్ణవ ఆలయాలు ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో వున్నాయి. ఈ రెండు వైష్ణవ దేవాలయాలు కాకతీయ పాలకుల కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి అని చెబుతారు.
రోడ్డు మార్గం:
హన్మకొండ బస్ స్టేషన్ నుండి కేవలం 5 కిలోమీటర్లు. వరంగల్ బస్ స్టాప్ నుండి 3 కిలోమీటర్ల.
రైలు మార్గం:
సమీప రైలు స్టేషన్ కజీపేట్ జంక్షన్ నుండి 15 కిలోమీటర్ల మరుయు వరంగల్ స్టేషన్ నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది ఈ దేవాలయం.
వాయు మార్గం:
వరంగల్ నుండి 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో హైదరాబాద్ సమీప విమానాశ్రయం.
మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ
భద్రకాళీ దేవస్థానం తెలంగాణ రాష్ట్రం, వరంగల్లులో ఉంది. ఈ దేవాలయం వరంగల్-హన్మకొండ ప్రధాన రహదారిపై భద్రకాళి చెరువు తీరాన గుట్టల మధ్య ప్రకృతి శోభతో ప్రశాంతమైన వాతావరణంలో విరాజిల్లుతూ ఉంది.
శ్రీ భద్రకాళీదేవీ విగ్రహం దాదాపు 9 అడుగుల ఎత్తు 9 అడుగుల వెడల్పుతో కన్నుల పండువుగా అలరారుతూ, భక్తులను కటాక్షిస్తూ కనిపిస్తుంది. అమ్మవారు ప్రేతాసనాసీనయై ఉంది. ఆమె 8 చేతులతో - కుడివైపు ఉన్న 4 చేతులలో ఖడ్గము, ఛురిక, జపమాల, ఢమరుకం: ఎడమవైపున ఉన్న 4 చేతులలో ఘంట, త్రిశూలం, చిన్నమస్తకం, పానపాత్రలు ఉన్నాయి. అమ్మవారు పశ్చిమాభిముఖంగా ఉంది. ఇక్కడికి సమీపంలో కాకతీయ మ్యూజికల్ గార్డెన్ ఉంది.
స్థలపురాణం
ప్రతాపరుద్రుని కాలానికే అమ్మవారు భక్తులకు కొంగు బంగారమై వారి కోర్కెలను తీరుస్తూ ఉండినట్లూ 'ప్రతాపరుద్ర చరిత్రం' 'సిద్ధేశ్వర చరిత్రం' గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది.
స్థలపురాణం
ప్రతాపరుద్రుని కాలానికే అమ్మవారు భక్తులకు కొంగు బంగారమై వారి కోర్కెలను తీరుస్తూ ఉండినట్లూ 'ప్రతాపరుద్ర చరిత్రం' 'సిద్ధేశ్వర చరిత్రం' గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది.
ఒకనాడు సుదర్శనమిత్రుడనే పండితుడు నూరుగురు విద్వాంసులు కొలువగా ఏనుగుమీద ఎక్కి ఏకశిలానగరానికి వచ్చి ప్రతాపరుద్రుని కొలువుకూటానికి వచ్చానని చెప్పాడట. అది విన్న విద్వాంసులు అతనిని అవమానపరచి పంపివేశారు.
దెబ్బతిన్న సుదర్శనమిత్రుడు, ఆ విద్వాంసులను కారుమాటలతోనైన జయించాలనే ఉద్దేశంతో "ఈ వేళ కృష్ణచతుర్దశి, రేపు అమావాస్య, మీరు కాదంటారా?" అని ప్రశ్నించాడట. విద్వాంసులు ఇరకాటంలో పడ్డారు. ఎందుకంటే, ఔనంటే సుదర్శనమిత్రుని వాదం అంగీకరించినట్లు అవుతుంది. కాదంటేనే అతనిని ఓడించినట్లవుతుంది అని నిర్ణయించి, "రేపు పౌర్ణమి" అని వాదించారట.
విద్వాంసులు గెలవాలంటే మర్నాడు పౌర్ణమి కావాల్సి ఉండింది. ఆ సంకట స్థితినుంచి తమను రక్షించుకోటానికి ఆ విద్వాంసులలో ప్రధానుదైన శాఖవెల్లి మల్లికార్జున భట్టు ఆ రాత్రి హనుమకొండకు వెళ్ళి శ్రీ భద్రకాళీదేవిని పూజించి ఆ దేవిని 11 శ్లోకాలతో స్తుతించాడట. సంతుష్టురాలైన ఆ తల్లి ప్రత్యక్షమై "నీ మాట నే నిలుపుతా" నని వరమిచ్చిందట.
మరునాటి రాత్రి నిండు పున్నమిలాగా వెలుగొందిన చంద్రుని చూసి, సుదర్శనమిత్రుడు క్షమాపణ వేడుకొన్నాడట. ఇది కేవలం దైవశక్తి కాని, మానవశక్తి కాదని అంగీకరించి వెళ్ళిపోయాడట. ఆ విధంగా భద్రకాళీదేవి భక్తులను కటాక్షించటం ఆనాటినుంచే కనిపిస్తుంది. ఈ వృత్తాంతంలో పేర్కొనబడిన శాఖవెల్లి మల్లికార్జున భట్టు ప్రతాపరుద్రుని ఆస్థానంలోనివాడు. కనుక ప్రతాపరుద్రుని కాలంనాటికే భద్రకాళీ దేవాలయం ప్రసిద్దమై ఉండినట్లు సృష్టమవుతుంది.
సా.శ.1323లో కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనానంతరం ఈ దేవాలయం ప్రాభవాన్ని కోల్పోయింది. అదీకాక హైదరాబాదు సంస్థానంలో సాగిన గోల్కొండ నవాబుల పాలన, రజాకార్ల దుశ్చర్యల ఫలితంగా దాదాపు సా.శ. 1950 వరకూ ఈ దేవాలయం పునరుద్ధరణకు నోచుకోలేదు.
సా.శ.1323లో కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనానంతరం ఈ దేవాలయం ప్రాభవాన్ని కోల్పోయింది. అదీకాక హైదరాబాదు సంస్థానంలో సాగిన గోల్కొండ నవాబుల పాలన, రజాకార్ల దుశ్చర్యల ఫలితంగా దాదాపు సా.శ. 1950 వరకూ ఈ దేవాలయం పునరుద్ధరణకు నోచుకోలేదు.
1950లో ఒకరోజు ఈ ఆలయ వ్యవస్థాపక ధర్మకర్త గణేష్ శాస్త్రి, స్థానిక ముడుంబై రామానుజా చార్య నగరంలో ఉండిన ఒక ప్రముఖ వ్యాపారి మగన్‌లాల్ సమేజా గారి వద్దకు ఆలయ పునరుద్ధరణకు సహకరించవలసిందిగా కోరడానికి మరునాడు ఉదయం వెళ్దామని నిశ్చయించుకున్నారు.
అదే రాత్రి మగన్‌లాల్ సమేజాకు అమ్మవారు కలలో కనపడి రేపు నీ దగ్గరికి ఇద్దరు వ్యక్తులు వస్తారు, వారితో పాటు నువ్వు నా దేవాలయానికి వచ్చి నన్ను సేవించు అని అమ్మవారు ఆదేశించినదట.
మరునాడు ఉదయం తన ఇంటికి వచ్చిన ఆ ఇద్దరు వ్యక్తులను దేవదూతలుగా భావించి ఆ వ్యాపారి ఆలయానికి వచ్చి అమ్మవారిని దర్శించి నా కుమార్తెకు పడిపోయిన మాట తిరిగి వస్తే ఆలయ పునురుద్దరణకు నావంతు సహకారం అందిస్తానని శాస్త్రికి మాట ఇవ్వగా గణేశ శాస్త్రి ప్రతినిత్యం అమ్మవారికి అభిషేకించిన జలాన్ని ఒక మాసం వరకు క్రమం తప్పకుండా మగన్‌లాల్ సమేజా కూతురికి తీర్థం పెట్టడం ద్వారా ఆమెకు పోయిన కంఠస్వరం తిరిగి వచ్చింది.
అమ్మవారి మహిమకు ముగ్ధుడైన మగన్‌లాల్ సమేజా ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి పూనుకున్నారు. ఆ సందర్భంలో అతనికి హరి రాధాకృష్ణమూర్తి , తాండ్ర వెంకటరామనర్సయ్య, అడ్లూరి సీతారామశాస్త్రి , వంగల గురువయ్య , టంకసాల నరసింహారావు , మహాతపస్విని మంగళాంబిక ఇత్యాది మహనీయులు ఎందరో చేసిన సహకారం చిరస్మరణీయం.
ఆలయ నిర్మాణ విశేషాలు
సా.శ.625 లోనే నిర్మించిపబడిందని స్థానికుల కథనం. వేంగీ చాళుక్యులపైన విజయం సాధించటానికి, పశ్చిమ చాళుక్య ప్రభువైన రెండవ పులకేశి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించి, అమ్మవారిని ఆరాధించినట్లు చెబుతారు.
ఆలయ నిర్మాణ విశేషాలు
సా.శ.625 లోనే నిర్మించిపబడిందని స్థానికుల కథనం. వేంగీ చాళుక్యులపైన విజయం సాధించటానికి, పశ్చిమ చాళుక్య ప్రభువైన రెండవ పులకేశి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించి, అమ్మవారిని ఆరాధించినట్లు చెబుతారు.
అందుకు ఆధారం అమ్మవారి విగ్రహం ఒక పెద్ద ఏకాండశిలమీద చెక్కబడి ఉండటమే. ఈ విధంగా ఏకాండ శిలలో విగ్రహం చెక్కటం చాళుక్య సంప్రదాయంలో కనిపిస్తుంది. రెండవది ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి నిలిపిన మూలస్తంభాలు చతురస్త్రాకారంలో ఉన్నాయి. కాకతీయుల స్తంభ విన్యాసం వర్తులాకారంలో కనిపిస్తుంది.
ఆ కారణాల వల్ల ఈ దేవాలయం చాళుక్యుల కాలంలో నిర్మింపబడిందని కొందరి ఊహ. అయితే ఆలయ స్తంభాలు చెక్కిన విధానము, ఆ స్తంభాలను నిలబెట్టిన విధానం, విశాలమైన ముఖద్వారం అన్నీ కాకతీయుల కాలంలో నిర్మింపబడిందేనని అనిపస్తుంది. అంతేకాక దేవాలయములోని అంతరాళ స్తంభాలలో ఒకదాని మీద:
"మహేశశ్చారు సంధత్తే మార్గణం కొనకాచలే! మంత్రి విఠన ఎఱ్ఱస్తు మార్గణే కనకాచలమ్!!"
అనే శ్లోకం కన్పిస్తుంది. ఈ శాసనపాఠం పురాతత్త్వ శాఖవారు ప్రచురించిన వరంగల్ జిల్లా శాసనాల్లో (పు.307) ఉంది. ఈ శ్లోకంలోని ఎఱ్ఱన సా.శ.10వ శతాబ్దిలో కాకతిపురంను పాలించినట్లు గూడూరు శాసనాన్ని బట్టి తెలుస్తుంది. ఇతని తండ్రి విఠనామాత్యుడని, అతనికి మీసరగండడనే బిరుదు ఉండేదని ఈ శాసనాన్ని బట్టి తెలుస్తుంది.
అనే శ్లోకం కన్పిస్తుంది. ఈ శాసనపాఠం పురాతత్త్వ శాఖవారు ప్రచురించిన వరంగల్ జిల్లా శాసనాల్లో (పు.307) ఉంది. ఈ శ్లోకంలోని ఎఱ్ఱన సా.శ.10వ శతాబ్దిలో కాకతిపురంను పాలించినట్లు గూడూరు శాసనాన్ని బట్టి తెలుస్తుంది. ఇతని తండ్రి విఠనామాత్యుడని, అతనికి మీసరగండడనే బిరుదు ఉండేదని ఈ శాసనాన్ని బట్టి తెలుస్తుంది.
ఇదే విషయం దేవాలయంలోని మరొక స్తంభం మీద కూడా కొంచెం భేదంతో ఉంది. అది
"మంత్రిమీసరగండేన, విఠనామాత్య సూనునా!ఎరయాఖ్యేన సమోదాతా, న భూతో న్ భవిష్యతి!!"
అనే శ్లోకం. ఈ రెండు స్తంభశాసనాలను బట్టి ఈ దేవాలయం సా.శ.10వ శతాబ్దంలో నిర్మింపబడి ఉంటుందని ఊహింపవచ్చును. లేదా కాకతి ప్రతాపరుద్రుని సర్వసైన్యాధిపతియైన ఆడిదం మల్లుకు కూడా మీసరగండడనే బిరుదు కన్పిస్తుంది.
"మంత్రిమీసరగండేన, విఠనామాత్య సూనునా!ఎరయాఖ్యేన సమోదాతా, న భూతో న్ భవిష్యతి!!"
అనే శ్లోకం. ఈ రెండు స్తంభశాసనాలను బట్టి ఈ దేవాలయం సా.శ.10వ శతాబ్దంలో నిర్మింపబడి ఉంటుందని ఊహింపవచ్చును. లేదా కాకతి ప్రతాపరుద్రుని సర్వసైన్యాధిపతియైన ఆడిదం మల్లుకు కూడా మీసరగండడనే బిరుదు కన్పిస్తుంది.
కనుక ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో నిర్మింబడిందో సరిగ్గా చెప్పలేము. ఏమైనప్పటికీ కనీసం వెయ్యు సంవత్సరాల చరిత్ర గలది ఈ శ్రీ భద్రకాళీ దేవాలయం.
1950లో పునరుద్ధరించే సమయం వరకు అమ్మవారు వ్రేలాడుతున్న నాలుకతో రౌద్రరసం ఉట్టిపడుతూ భయంకరంగా ఉండేది. ప్రాచీనకాలంలో కూడా అట్లాగే భయంకరంగా ఉండేదనటానికి - "తనరు భద్రేశ్వరి యనంగ భయదంబుగాగ" - అన్న సిద్ద్శ్వరచరిత్ర (పు.24) లోని మాటలే నిదర్శనము! అలాంటి రౌద్రస్వరూపిణిని నోటిలో అమృత బీజాలు వ్రాసి భీకరమైన ముఖాన్ని ప్రసన్నంగా మార్పించారు.
1950లో పునరుద్ధరించే సమయం వరకు అమ్మవారు వ్రేలాడుతున్న నాలుకతో రౌద్రరసం ఉట్టిపడుతూ భయంకరంగా ఉండేది. ప్రాచీనకాలంలో కూడా అట్లాగే భయంకరంగా ఉండేదనటానికి - "తనరు భద్రేశ్వరి యనంగ భయదంబుగాగ" - అన్న సిద్ద్శ్వరచరిత్ర (పు.24) లోని మాటలే నిదర్శనము! అలాంటి రౌద్రస్వరూపిణిని నోటిలో అమృత బీజాలు వ్రాసి భీకరమైన ముఖాన్ని ప్రసన్నంగా మార్పించారు.
(దక్షిణాచార సంప్రదాయం ప్రకారం అర్చింపబడే మూర్తి శాంత స్వరూపంగా ఉండాలనేది శాస్త్ర విధి).
అంతేగాక అమ్మవారి గుడిలో శ్రీచండీయంత్ర ప్రతిష్ఠ చేసి, ప్రతి సంవత్సరమూ శరన్నవరాత్రులు, వసంత నవరాత్రులు, ప్రతి నిత్యము దూపదీప నైవేద్యాదులు అనే సంప్రదాయాలను పునరుద్ధరించారు.
భద్రకాళీ ఆలయం
గర్భాలయానికి రెండువైపులా రెండు చిన్న గదులు ఉన్నాయి. ఆవి బహుశా యెగులో సిద్ధులో తపస్సు చేసుకోటానికి ఉపయోగించేవేమో అనిపిస్తుంది. అమ్మవారి దేవాలయానికి దక్షిణ భాగాన ఒక గుహ ఉంది. అందులో యోగులు తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండేవారని ప్రతీతి.
భద్రకాళీ ఆలయం
గర్భాలయానికి రెండువైపులా రెండు చిన్న గదులు ఉన్నాయి. ఆవి బహుశా యెగులో సిద్ధులో తపస్సు చేసుకోటానికి ఉపయోగించేవేమో అనిపిస్తుంది. అమ్మవారి దేవాలయానికి దక్షిణ భాగాన ఒక గుహ ఉంది. అందులో యోగులు తపస్సు చేసుకుంటూ ఉండేవారని ప్రతీతి.
అమ్మవారి గుడికి వెళ్ళేదారిలో, చెఱవు ప్రక్కన ఉండిన ఒక పెద్ద కొండమీద గణపతి విగ్రహం ఒకటి ఉండేది కొండతో పాటు అది కూడా అంతరించి పోయింది. 1966లో వరంగల్-ఖాజీపేట ప్రధాన రహదారిగుండా శ్రీ భద్రకాళీ దేవాలయానికి బి.టి. రోడ్డు, వీధి దీపాలు ఏర్పాటు చేయబడినవి.
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర దేవాదాయ, ధర్మాదాయశాఖ స్థపతి గణపతి స్థపతి గారి నేతృత్వంలో దక్షిణభారత దేవాలయ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా ఆలయ శిఖరం, మహా మండపం, శాలాహారదులు నిర్మింపబడ్డాయి.
భద్రకాళి చెరువు
ఆమ్మవారికి ఎదురుగా పెద్ద చెరువు ఒకటి ఉంది. దానినే భద్రకాళి చెరువు అంటారు. వరంగల్ నగర ప్రజలకు తాగునీటి సరఫరా కూడా ఈ చెరువు నుండే జరుగుతుంది.
ఇతర ఆలయాలు
మహామండపంలో దక్షిణంవైపున ఒక శిలమీద చెక్కిన పార్వతీపరమేశ్వరుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ విగ్రహాలు భద్రకాళీ అమ్మవారు ఉన్న భూమియలముతో సమానంగా ఉండటం వలన ఇవి కూడా ప్రాచీనకాలపువే అనిపిస్తుంది.
భద్రకాళి చెరువు
ఆమ్మవారికి ఎదురుగా పెద్ద చెరువు ఒకటి ఉంది. దానినే భద్రకాళి చెరువు అంటారు. వరంగల్ నగర ప్రజలకు తాగునీటి సరఫరా కూడా ఈ చెరువు నుండే జరుగుతుంది.
ఇతర ఆలయాలు
మహామండపంలో దక్షిణంవైపున ఒక శిలమీద చెక్కిన పార్వతీపరమేశ్వరుల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ విగ్రహాలు భద్రకాళీ అమ్మవారు ఉన్న భూమియలముతో సమానంగా ఉండటం వలన ఇవి కూడా ప్రాచీనకాలపువే అనిపిస్తుంది.
అదీకాక, ఇక్కడ ఈశ్వరుడు లింగరూపంలో కాక పార్వతీపరమేశ్వరుల రూపంలో ఉండటం విశేషం. శివపార్వతులిద్దరినీ ఒకే రాతిలో చెక్కిన ఉమామహాశ్వర విగ్రహాలు కూడా కాకతీయ శిల్పాలలో కనిపిస్తాయి.
ఆలయ ముందుభాగంలో మహామండపం ఒకటి నిర్మించారు. అందులో ధ్వజస్తంభం, సింహవాహనం, బలిపీఠం, సుబ్రహ్మణేశ్వరుడు, ఆంజనేయస్వామి ప్రతిష్ఠలు ఉన్నాయి. ఇటీవలనే శ్రీవల్లభ గణపతి దేవాలయం మరియి పవిత్ర పరిక్రమ కూడా నిర్మింపబడినవి.
ఆగమ సంస్కృత విద్యాలయం
వైదిక ధర్మోద్ధరణ ధ్యేయంగా షడంగాలతో కూడిన వేద విద్యాలయాన్ని (శ్రీ భద్రకాళీ సాంగవేద ఆగమ సంస్కృత విద్యాలయం) ఆలయ ప్రాంగణంలో ఇటీవలనే దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ వారి ఆధ్వర్యంలో సర్వశ్రేయోనిధి సహకారంతో నెలకొల్పారు.
ఆగమ సంస్కృత విద్యాలయం
వైదిక ధర్మోద్ధరణ ధ్యేయంగా షడంగాలతో కూడిన వేద విద్యాలయాన్ని (శ్రీ భద్రకాళీ సాంగవేద ఆగమ సంస్కృత విద్యాలయం) ఆలయ ప్రాంగణంలో ఇటీవలనే దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ వారి ఆధ్వర్యంలో సర్వశ్రేయోనిధి సహకారంతో నెలకొల్పారు.
ప్రకృతి రమణీయతతో బాటు నిరంతరం వేద ఘోషతో దేవాలయ ప్రాంగణం దర్శింప వచ్చిన భక్తులకు ఒక అనిర్వచనీయమైన దివ్యానుభూతిని కలిగిస్తోంది.
దేవాలయపు పండుగలు, ఉత్సవాలు
ప్రతి నిత్యము జరిగే ధూపదీప నైవేద్యాదులు కాక ప్రతి సంవత్సరమూ ఆశ్వయుజ మాసంలో శరన్నవరాత్రులు, చైత్రమాసంలో వసంతరాత్రులు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి.
ఆషాఢమాసంలో పౌర్ణమినాడు అమ్మవారిని "శాకంభరి"గా అలంకరిస్తారు. ఆనాడు రకరకాల కూరగాయల దండలతో శోభిల్లే అమ్మవారి రూపం మాటల్లో వర్ణించలేనిది.
ప్రతి సంవత్సరం శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి రోజున రాత్రి అమ్మవారు శ్రీకృష్ణుడి రూపంలో అలంకరించబడి పూజింపబడుతుంది (గోప్త్రీ గోవింద రూపిణీ - "లలితా సహస్రనామం").
వైశాఖ శుద్ధ పంచమి "శంకర జయంతి" రోజున శ్రీభద్రకాళీభద్రేశ్వరుల కళ్యాణోత్సవాలు (బ్రహ్మోత్సవాలు) దేదీప్యమానంగా జరుగుతాయి.
1940లో జరిగిన సంప్రోక్షణకు పూర్వం ఇక్కడ జంతుబలులు ఇచ్చేవారని ప్రతీతి. కాని ప్రస్తుతం దక్షిణాచార సంప్రదాయం ప్రకారం - ఉషకాలార్చన, అభిషేకం, ఆవరణార్చన, చతుషష్ఠి ఉపచార పూజ, సహస్రనామం, అష్టోత్తర శతనామ పూజలు మొదలైనవి వేదోక్తంగా జరుగుతున్నాయి.
2019, అక్టోబరు 9న విజయదశమి సందర్భంగా నిపుణులచే రూపొందించబడి విజయవాడ నుంచి వచ్చిన తెప్పోత్సవ పడవలో హంస వాహనంపై భద్రకాళీ భద్రేశ్వరులకు జలక్రీడోత్సవం, తెప్పోత్సవం నిర్వహించారు.
దేవాలయపు పండుగలు, ఉత్సవాలు
ప్రతి నిత్యము జరిగే ధూపదీప నైవేద్యాదులు కాక ప్రతి సంవత్సరమూ ఆశ్వయుజ మాసంలో శరన్నవరాత్రులు, చైత్రమాసంలో వసంతరాత్రులు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి.
ఆషాఢమాసంలో పౌర్ణమినాడు అమ్మవారిని "శాకంభరి"గా అలంకరిస్తారు. ఆనాడు రకరకాల కూరగాయల దండలతో శోభిల్లే అమ్మవారి రూపం మాటల్లో వర్ణించలేనిది.
ప్రతి సంవత్సరం శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి రోజున రాత్రి అమ్మవారు శ్రీకృష్ణుడి రూపంలో అలంకరించబడి పూజింపబడుతుంది (గోప్త్రీ గోవింద రూపిణీ - "లలితా సహస్రనామం").
వైశాఖ శుద్ధ పంచమి "శంకర జయంతి" రోజున శ్రీభద్రకాళీభద్రేశ్వరుల కళ్యాణోత్సవాలు (బ్రహ్మోత్సవాలు) దేదీప్యమానంగా జరుగుతాయి.
1940లో జరిగిన సంప్రోక్షణకు పూర్వం ఇక్కడ జంతుబలులు ఇచ్చేవారని ప్రతీతి. కాని ప్రస్తుతం దక్షిణాచార సంప్రదాయం ప్రకారం - ఉషకాలార్చన, అభిషేకం, ఆవరణార్చన, చతుషష్ఠి ఉపచార పూజ, సహస్రనామం, అష్టోత్తర శతనామ పూజలు మొదలైనవి వేదోక్తంగా జరుగుతున్నాయి.
2019, అక్టోబరు 9న విజయదశమి సందర్భంగా నిపుణులచే రూపొందించబడి విజయవాడ నుంచి వచ్చిన తెప్పోత్సవ పడవలో హంస వాహనంపై భద్రకాళీ భద్రేశ్వరులకు జలక్రీడోత్సవం, తెప్పోత్సవం నిర్వహించారు.
తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని ప్రస్తుతం వరంగల్ గా పిలవబడుతున్న ఓరుగల్లుకు ఒక విశిష్టత ఉన్నది. 800 సంవత్సరాలకు పూర్వం ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంతో పరిపాలించిన కాకతీయ చక్రవర్తులకు ఇది రాజధాని. కాకతీయుల శాసనాలలోను, సమకాలీన సాహిత్యంలోను ఇది ఏకశిలానగరంగా కీర్తి పొందింది. కాకతీయులు శివారాధులే అయినా వారు అందరు దేవతలనూ సమానంగా పూజించారు.
ఈశ్వరుని ఆరాధించినట్లే అమ్మవారిని కూడా వివిధ రూపాలలో అర్చించారు. కాకతీయ శీలాలలో చాలచోట్ల సింహవాహినియైన దుర్గ, మహిషాసుర మర్దిని విగ్రహాలు కన్పిస్తాయి. కాకతీయులు ఆరాధించిన దేవీశక్తులలో శ్రీ భద్రకాళీ అమ్మవారు ఒకరు.
ఓరుగల్లు ప్రజలకు ఇలువేల్పుగా నేటికి విరాజిల్లుతున్న శ్రీ భద్రకాళీమాత దేవాలయము. కాకతీయుల కాలం నాటికే ప్రారాభవంలో ఉందన్న ఆధారాలు ఉన్నాయి. ప్రతాపరుద్ర చరిత్రలోను, సిద్దేశ్వర చరిత్రలోను, భద్రకాళీ అమ్మవారి గురించి ప్రస్తావించబడింది. భద్రకాళీ ఆలయము క్రీ.శ.625 లోనే నిర్మింపబడిందని స్థానికుల అభిప్రాయం.
వేంగీ చాళుక్యుల పైన విజయం సాధించడానికి, పశ్చిమ చాళుక్య ప్రభువైన రెండవ పులకేశి ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించి, అమ్మవారిని ఆరాధించినట్లు చెబుతారు. అందుకు ఆధారం అమ్మవారి విగ్రహం ఒక పెద్ద ఏకాండశిలమీద చెక్కబడి ఉండటమే. ఈ విధంగా ఏకాండ శిలలో విగ్రహం చెక్కడం చాళుక్య సంప్రదాయంలో కన్పిస్తుంది. భద్రకాళీ దేవాలయంలోని రెండు స్తంభశాసనాలను బట్టి ఈ దేవాలయం క్రీ.శ.10వ శతాబ్దంలో నిర్మింపబడి ఉంటుందని అంచనావేస్తున్నారు.
భద్రకాళీ ఆలయాన్ని దక్షిణ భారతదేశపు స్వర్ణ దేవాలయంగా ప్రసిద్ధి గాంచింది. చాళుక్యుల కాలం నాటి నిర్మాణ శైలి సందర్శకులను అబ్బురపరుస్తుంది. సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం సమయాల్లో ఆలయం బంగారు వర్ణంలో మెరిసిపోతుంది.
అందుకే భద్రకాళి ఆలయాన్ని దక్షిణ భారతదేశపు స్వర్ణ దేవాలయంగా పిలుస్తారు. ఈ ఆలయానికి పక్కన ఉండే భద్రకాళి సరస్సును భక్తులు అత్యంత పవిత్రంగా భావిస్తారు. ఈ అమ్మవారి శక్తులను గురించి రకరకాల కథలు ప్రచారంలో ఉండేవి.
భద్రకాళీ అమ్మవారి విగ్రహం దాదాపు 9 అడుగుల ఎత్తు 9 అడుగుల వెడల్పుతో కొలువుదీరి భక్తులకు దర్శనమిస్తుంది. 8 చేతులతో కొలువైన భధ్రకాళీ కుడివైపు ఉన్న 4 చేతులతో ఖడ్గము, ఛురిక, జపమాల, డమరుకము ఎడమవైపు ఉన్న 4 చేతులతో ఘంట, త్రిశూలము, ఛిన్నమస్తకము, పానపాత్రలు ఉన్నాయి. అమ్మవారు పశ్చిమాభిముఖంగా ఉన్నది. ప్రతినిత్యము జరిగే ధూపదీపనైవేద్యాదులు కాక-ప్రతి సంవత్సరమూ ఆశ్వయుజ మాసంలో శరన్నవరాత్రులు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతున్నాయి.
అమ్మవారితో పాటు ఇక్కడ ఇతర దేవాలయాలు కూడా వున్నాయి. అవి శ్రీ లక్ష్మీ గణపతి, శనీశ్వరుడు మరియు శివుడు ఉన్నారు. ఇక్కడ రెండు వైష్ణవ ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఈ వైష్ణవ ఆలయాలు ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో వున్నాయి. ఈ రెండు వైష్ణవ దేవాలయాలు కాకతీయ పాలకుల కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి అని చెబుతారు.
రోడ్డు మార్గం:
హన్మకొండ బస్ స్టేషన్ నుండి కేవలం 5 కిలోమీటర్లు. వరంగల్ బస్ స్టాప్ నుండి 3 కిలోమీటర్ల.
రైలు మార్గం:
సమీప రైలు స్టేషన్ కజీపేట్ జంక్షన్ నుండి 15 కిలోమీటర్ల మరుయు వరంగల్ స్టేషన్ నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది ఈ దేవాలయం.
వాయు మార్గం:
వరంగల్ నుండి 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో హైదరాబాద్ సమీప విమానాశ్రయం.
మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ
Saturday, October 17, 2026
Triratra Vrathadeeksha - త్రిరాత్ర వ్రతదీక్ష
త్రిరాత్ర వ్రతదీక్ష
ఆ జగన్మాత దయతోనే సర్వ జగత్తూ నడయాడుతోంది.
ఆ అమ్మ కరుణావల్లి, ఆ తల్లి అమృతహృదయ, ఆమె చల్లని చూపులకోసం ముల్లోకాలు ఎదురు చూస్తుంటాయి.
అందుకే ఆరాధించడానికి తిథి, వార, నక్షత్రాలు లేకపోయినా ఈ ఆశ్వీయుజమాసాన వచ్చే శుద్ధ పాడ్యమి మొదలుకుని నవమి వరకు ఆ తల్లిని కొలిచినవారికి కోటిజన్మలలోని పాపరాశి భస్మమవడమే కాదు, తుదిలేని పుణ్యరాశి లభ్యమౌతుందట. అందుకే సజ్జనులందరూ ఈ జగాలనేలే జగన్మాత వ్రతాన్ని ఆచరించడానికి వెయ్యి కనులతో ఎదురు చూస్తుంటారని అలా చూసి అమ్మ వ్రతాన్ని ఆచరించిన వారికి కోరుకున్న కోరికలన్నీ సిద్ధిస్తాయని 'దేవీభాగవతం' చెబుతోంది.
ఈ వ్రతరాజాన్నే దుర్గాదేవి వ్రతమని, కుమారీ పూజ అనీ అంటారు. ఈ చల్లని తల్లిని మనలోని తిమిరాంధకారాన్ని పారద్రోలమని రాత్రివేళ అర్చించడం సంప్రదాయం. అందుకే ఈ రాత్రిళ్లను శరన్నవ రాత్రులుగా కూడా అభివర్ణిస్తారు.
శరన్నవ రాత్రులలో అమ్మను కొలిచిన వారికి సర్వాభీష్టాలు కలుగుతాయి. తొమ్మిదిరోజుల వ్రతం పాటించలేనివారు సప్తమి, అష్టమి, నవమి తిథులలో దీక్ష పాటిస్తారు. దీనిని ‘త్రిరాత్ర వ్రతదీక్ష’ అని పిలుస్తారు.
నిత్య పూజలు ఆచరిస్తూ, నిత్య నైవేద్యాలు చేస్తూ సుమంగళీ వ్రతాలు, కుంకుమార్చనలు, పుష్పాలంకరణలు, మొదలైనవన్నీ ఈ నవరాత్రి వేడుకల్లో భాగాలై కనులపండువను, భక్తులను ఆనందపరవశులను చేస్తాయి. అష్టమిని.. అంటే, దుర్గాష్టమిని మహాష్టమి అని కూడా అంటారు. ఆ రోజంతా అష్టమి తిథి ఉంటే దుర్గాష్టమి, అలా కాకుండా అష్టమి వెళ్లి ఆనాడే నవమి తిథివస్తే దానిని మహాష్టమి అంటారు.
ఈ దుర్గాష్టమి రోజున అమ్మవారిని సహస్ర నామాలతో , కుంకుమార్చనలతోనూ అర్చిస్తే, సత్సంతాన భాగ్యం కలుగుతుంది.ఈ దుర్గాష్టమి రోజు లలితా సహస్ర నామం పఠించేవారికి ఎలాంటి భయాలు దరిచేరవని చెపుతారు నవరాత్రి దీక్షలో మహానవమి మఖ్యమైనవి. మంత్రసిద్ధి జరిగే ఈ రోజుని ‘సిద్దిదా’ అని పిలుస్తారు. నవమి రోజున మహార్నవమి అంటూ పూజ చేస్తారు, పూర్వకాలంలో జైత్రయాత్రలకు వెళ్ళే రాజులు, చక్రవర్తులు నవమి రోజున ఆయుధ పూజలు చేసేవారు.
అలా చేయడంవల్ల వారికి విజయం సంప్రాప్తించేది, కాలక్రమంలో అదే ఆచారం నేటికీ కొనసాగుతోంది. ఆ రోజు వాహనాలు, యంత్రాలున్నవారు సహస్రనామ పూజగానీ, అష్టోత్తర శతనామ పూజ కానీ చేయడం శ్రేయస్కరం. దశమి రోజున శమీ పూజ చేస్తారు, దీనిని అపరాజిత పూజ అని కూడా పిల్వడం జరుగుతోంది. ‘శమి’ అంటే జమ్మి చెట్టు, ఈ రోజున జమ్మి చెట్టును పూజిస్తారు.
పాండవులు అజ్ఞాత వాసానికి వెళుతూ తమ ఆయుధాలను జమ్మి చెట్టు తొర్రలో దాచారట. ఉత్తర గోగ్రహణ సమయంలో అర్జునుడు తన గాండీవాన్ని జమ్మి చెట్టుమీద నుంచే తెచ్చుకున్నాడట. తమ కోర్కెలు నెరవేరాలని కోరుకునేవారు తమ గోత్ర నామాలతో శమీపూజ చేయించుకోవడం శ్రేయస్కరం. శమీ పాపాలను నశింపజేస్తుంది. శత్రువులను సంహరిస్తుంది. అంటే శత్రుపీడన లేకుండా చేస్తుంది.
ఆ జగన్మాత దయతోనే సర్వ జగత్తూ నడయాడుతోంది.
ఆ అమ్మ కరుణావల్లి, ఆ తల్లి అమృతహృదయ, ఆమె చల్లని చూపులకోసం ముల్లోకాలు ఎదురు చూస్తుంటాయి.
అందుకే ఆరాధించడానికి తిథి, వార, నక్షత్రాలు లేకపోయినా ఈ ఆశ్వీయుజమాసాన వచ్చే శుద్ధ పాడ్యమి మొదలుకుని నవమి వరకు ఆ తల్లిని కొలిచినవారికి కోటిజన్మలలోని పాపరాశి భస్మమవడమే కాదు, తుదిలేని పుణ్యరాశి లభ్యమౌతుందట. అందుకే సజ్జనులందరూ ఈ జగాలనేలే జగన్మాత వ్రతాన్ని ఆచరించడానికి వెయ్యి కనులతో ఎదురు చూస్తుంటారని అలా చూసి అమ్మ వ్రతాన్ని ఆచరించిన వారికి కోరుకున్న కోరికలన్నీ సిద్ధిస్తాయని 'దేవీభాగవతం' చెబుతోంది.
ఈ వ్రతరాజాన్నే దుర్గాదేవి వ్రతమని, కుమారీ పూజ అనీ అంటారు. ఈ చల్లని తల్లిని మనలోని తిమిరాంధకారాన్ని పారద్రోలమని రాత్రివేళ అర్చించడం సంప్రదాయం. అందుకే ఈ రాత్రిళ్లను శరన్నవ రాత్రులుగా కూడా అభివర్ణిస్తారు.
శరన్నవ రాత్రులలో అమ్మను కొలిచిన వారికి సర్వాభీష్టాలు కలుగుతాయి. తొమ్మిదిరోజుల వ్రతం పాటించలేనివారు సప్తమి, అష్టమి, నవమి తిథులలో దీక్ష పాటిస్తారు. దీనిని ‘త్రిరాత్ర వ్రతదీక్ష’ అని పిలుస్తారు.
నిత్య పూజలు ఆచరిస్తూ, నిత్య నైవేద్యాలు చేస్తూ సుమంగళీ వ్రతాలు, కుంకుమార్చనలు, పుష్పాలంకరణలు, మొదలైనవన్నీ ఈ నవరాత్రి వేడుకల్లో భాగాలై కనులపండువను, భక్తులను ఆనందపరవశులను చేస్తాయి. అష్టమిని.. అంటే, దుర్గాష్టమిని మహాష్టమి అని కూడా అంటారు. ఆ రోజంతా అష్టమి తిథి ఉంటే దుర్గాష్టమి, అలా కాకుండా అష్టమి వెళ్లి ఆనాడే నవమి తిథివస్తే దానిని మహాష్టమి అంటారు.
ఈ దుర్గాష్టమి రోజున అమ్మవారిని సహస్ర నామాలతో , కుంకుమార్చనలతోనూ అర్చిస్తే, సత్సంతాన భాగ్యం కలుగుతుంది.ఈ దుర్గాష్టమి రోజు లలితా సహస్ర నామం పఠించేవారికి ఎలాంటి భయాలు దరిచేరవని చెపుతారు నవరాత్రి దీక్షలో మహానవమి మఖ్యమైనవి. మంత్రసిద్ధి జరిగే ఈ రోజుని ‘సిద్దిదా’ అని పిలుస్తారు. నవమి రోజున మహార్నవమి అంటూ పూజ చేస్తారు, పూర్వకాలంలో జైత్రయాత్రలకు వెళ్ళే రాజులు, చక్రవర్తులు నవమి రోజున ఆయుధ పూజలు చేసేవారు.
అలా చేయడంవల్ల వారికి విజయం సంప్రాప్తించేది, కాలక్రమంలో అదే ఆచారం నేటికీ కొనసాగుతోంది. ఆ రోజు వాహనాలు, యంత్రాలున్నవారు సహస్రనామ పూజగానీ, అష్టోత్తర శతనామ పూజ కానీ చేయడం శ్రేయస్కరం. దశమి రోజున శమీ పూజ చేస్తారు, దీనిని అపరాజిత పూజ అని కూడా పిల్వడం జరుగుతోంది. ‘శమి’ అంటే జమ్మి చెట్టు, ఈ రోజున జమ్మి చెట్టును పూజిస్తారు.
పాండవులు అజ్ఞాత వాసానికి వెళుతూ తమ ఆయుధాలను జమ్మి చెట్టు తొర్రలో దాచారట. ఉత్తర గోగ్రహణ సమయంలో అర్జునుడు తన గాండీవాన్ని జమ్మి చెట్టుమీద నుంచే తెచ్చుకున్నాడట. తమ కోర్కెలు నెరవేరాలని కోరుకునేవారు తమ గోత్ర నామాలతో శమీపూజ చేయించుకోవడం శ్రేయస్కరం. శమీ పాపాలను నశింపజేస్తుంది. శత్రువులను సంహరిస్తుంది. అంటే శత్రుపీడన లేకుండా చేస్తుంది.
Subscribe to:
Posts (Atom)