Panchamukha Anjaneya Swamy - పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి

పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి

మహిరావణుడు అనే రాక్షసుడిని సంహరించడం కోసం ఆంజనేయ స్వామి ఐదు ముఖాలు ధరించడాని పురాణాలలో చెప్పబడింది.

రామాయణ యుద్ధ సమయంలో మహిరావణుడు, రామ లక్ష్మణులను పాతాళలోకానికి అపహరించాడు. అతడికి ఒక వరం ఉండేది ఐదు దిక్కులలో వెలిగే ఐదు దీపాలను ఒకేసారి ఆర్పితేనే అతడు చనిపోతాడు.అప్పుడు ఆంజనేయస్వామి పంచముఖ రూపాన్ని ధరించారు. ప్రతి ముఖం ఒక దిశను చూసి, ఐదు దీపాలను ఒకేసారి ఆర్పింది. అలా మహిరావణుడిని సంహరించి రామలక్ష్మణులను రక్షించారు.

ఆంజనేయ స్వామి పంచముఖ రూపాలు:

1. నరసింహ ముఖం (దక్షిణ ముఖం):
కారణం: నరసింహ స్వామి ఉగ్రరూపానికి, అపరిమితమైన ధైర్యానికి ప్రతీక. పాతాళ లోకంలో ఉండే భయంకరమైన రాక్షసులను, వారి మాయలను ఎదుర్కోవడానికి అత్యంత శక్తివంతమైన ఉగ్రత అవసరం.

విశేషం: నరసింహ ముఖం దక్షిణ వైపు చూడటం ద్వారా, అది మృత్యు భయాన్ని, శత్రువుల నుండి వచ్చే ప్రమాదాలను పూర్తిగా సంహరిస్తుంది.

2. గరుడ ముఖం (పశ్చిమ ముఖం):
కారణం: గరుడుడు (విష్ణుమూర్తి వాహనం) పక్షులకు రాజు మరియు పాములకు (సర్పాలకు) సహజ శత్రువు. పాతాళ లోకం అంటేనే నాగులు, సర్పాలు, మరియు విషపూరితమైన శక్తులతో నిండిన చోటు.

విశేషం: మహీరావణుడి పాతాళ నగరంలో ఉండే నాగపాశాలు, విష ప్రయోగాలు మరియు మంత్ర తంత్రాల ప్రభావాలను నిర్వీర్యం చేయడానికి గరుడ ముఖం అవసరమైంది. ఇది ఎలాంటి విషాన్నైనా, దుష్ట శక్తినైనా హరిస్తుంది.

3. వరాహ ముఖం (ఉత్తర ముఖం):
కారణం: పూర్వం హిరణ్యాక్షుడు భూదేవిని దొంగిలించి పాతాళ లోకంలో దాచినప్పుడు, విష్ణుమూర్తి వరాహ అవతారం ఎత్తి పాతాళానికి వెళ్లి, హిరణ్యాక్షుడిని వధించి భూమిని తిరిగి పైకి తెచ్చాడు.

విశేషం: ఇప్పుడు కూడా శ్రీరామ లక్ష్మణులు పాతాళ లోకంలో బందీలుగా ఉన్నారు. వారిని తిరిగి సురక్షితంగా పైకి తీసుకురావడానికి (ఉద్ధరించడానికి) పాతాళాన్ని జయించిన పూర్వ అనుభవం గల "వరాహ" శక్తి అవసరమైంది. ఇది గ్రహ దోషాలను, లౌకిక కష్టాలను తొలగిస్తుంది.

4. హయగ్రీవ ముఖం (ఊర్ధ్వ ముఖం - ఆకాశం వైపు):
కారణం: హయగ్రీవుడు (గుర్రపు ముఖం కలిగిన విష్ణు రూపం) జ్ఞానానికి, బుద్ధికి మరియు సకల వేదాలకు అధిపతి. మధు-కైటభులు అనే రాక్షసులు వేదాలను దొంగిలించినప్పుడు, హయగ్రీవుడు వారిని సంహరించి జ్ఞానాన్ని కాపాడాడు.

విశేషం: మహీరావణుడు కేవలం శారీరక బలవంతుడు కాదు, మహా మాయావి. వట్టి బలంతో అతన్ని గెలవడం అసాధ్యం. అతన్ని ఓడించడానికి అత్యున్నతమైన దైవిక జ్ఞానం, బుద్ధి బలం అవసరం. అందుకే హయగ్రీవ ముఖాన్ని ధరించారు. ఇది భక్తులకు వాక్సిద్ధిని, విద్యను ఇస్తుంది.

5. ఆంజనేయ ముఖం (తూర్పు దిశ):

కారణం: ఇది స్వామివారి సహజ సిద్ధమైన వానర ముఖం. ఇది నిష్కల్మషమైన భక్తికి, దాస్య భావానికి, లౌకిక సమర్థతకు ప్రతీక.

విశేషం: మిగిలిన నాలుగు ముఖాలు విష్ణుమూర్తి యొక్క ఉగ్ర, జ్ఞాన శక్తులైతే, వాటన్నింటినీ నడిపించే కేంద్ర బిందువు ఆంజనేయ ముఖం. శ్రీరాముడిపై గల అచంచలమైన భక్తి శక్తే ఈ పంచముఖ రూపానికి మూలాధారం. ఇది మనస్సుకు ప్రశాంతతను, పాప విముక్తిని ఇస్తుంది.

విష్ణుమూర్తి వేర్వేరు కాలాల్లో అధర్మాన్ని అణచడానికి ఎత్తిన అత్యంత శక్తివంతమైన అవతారాల శక్తులన్నింటినీ (రక్షణ, ఉగ్రత, వేగం, జ్ఞానం, భక్తి) కలిపి ఒకే ఒక్క రూపంలో ప్రకటించడమే పంచముఖ ఆంజనేయ స్వామి రూపం వెనుక ఉన్న రహస్యం. అందుకే పంచముఖ ఆంజనేయుడిని పూజిస్తే సకల దేవతలను పూజించిన ఫలితం దక్కుతుందని నమ్ముతారు.

నిత్య స్తోత్రావళి

నిత్య పారాయణ శ్లోకాలు

స్తోత్రాలు

పంచాంగం