Nageshwar Jyotirlinga, Dwarka, Gujarat State - నాగేశ్వర జ్యోతిర్లింగం, ద్వారక, గుజరాత్ రాష్ట్రం

నాగేశ్వర జ్యోతిర్లింగం, ద్వారక, గుజరాత్ రాష్ట్రం

నాగేశ్వర దేవాలయం భారతదేశంలోని గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని ద్వారకలో ఉన్న దేవాలయం . ఇది శివ పురాణంలో ప్రస్తావించబడిన పురాణ దేవాలయాలలో ఒకటి మరియు పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో కూడా ఒకటి.

పురాణ కథనం:

శివ పురాణం నాగేశ్వర జ్యోతిర్లింగం 'దారుకావనం'లో ఉందని చెబుతుంది , ఇది భారతదేశంలోని ఒక పురాతన అడవి పేరు. కామ్యకవన , ద్వైతవన , దండకవన వంటి భారతీయ ఇతిహాసాలలో 'దారుకావన' ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది .

దారుకావనమున దారుక అనే రాక్షసుడు తన పరివారముతో నివసించి, ఆ వనమున పోవు యాత్రికులను దోచి, నానాహింసలు పెట్టుచున్నాడు.

ఆ రాక్షసుడికి దారుక అనే రాక్షసి భార్యగా ఉండేది, ఆమె మాతా పార్వతీ దేవిని పూజించేది. ఆమె తపస్సు మరియు భక్తి ఫలితంగా, మాతా పార్వతీ దేవి ఆమె పూజలు చేసే వనం పై ఆధిపత్యం చెలాయించే శక్తిని ప్రసాదించి, ఆమె పేరు మీదే ఆ వనానికి 'దారుకావనం' అని పేరు వచ్చింది. 

దారుక ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆ వనం ఆమెను అనుసరించేది. దారుకవనంలోని రాక్షసులను దేవతల నుండి రక్షించడానికి, దారుక పార్వతి తనకు ఇచ్చిన శక్తిని ప్రయోగించింది. ఆ తర్వాత ఆమె ఆ వనం మొత్తాన్ని సముద్రంలోకి తరలించింది, అక్కడ వారు ఋషులపై అఘాయిత్యాలు చేస్తూ వారి తపస్సుకు, యజ్ఞాలకు భంగం కలిగిస్తూ వారిని వేధించేవారు. ప్రజలను అపహరించి సాగరం  క్రింద ఉన్న తమ  నివాస ప్రాంతం లో బంధించారు, 

సుప్రియుడను వైశ్యుడు గొప్ప వ్యాపారి, గొప్ప శివ భక్తుడు. సుప్రియుడు వ్యాపార నిమిత్తం ద్వారకా వనమున పోవు చుండగా, దారుకుని అనుచరులు సుప్రియుడును, అతని తో పాటు మరికొందరిని సముద్ర సర్పాలు మరియు రాక్షసులు నివసించే దారుకావనం అనే తన నగరంలో బంధించాడు.

మహా భక్తుడగు సుప్రియుడు శివలింగదారి, మెడయందున్న లింగమును తీసి, అరచేతి యందుంచుకుని, తనతో పాటు ఇతర బందీలు శివుని పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపించడం ప్రారంభించారు. దానిని చూచిన రాక్షస సేవకులు దారుకునికి చెప్పిరి. దారుకుడు సుప్రియునితో "నీవు దైవారాధన చేయవద్దు" అని చెప్పినా, శివ పంచాక్షరీ మంత్ర జపము చేయుచున్న సుప్రియుడు సమాధానము చెప్పలేదు.

దారుకుడు కోపమును పట్టలేక తన చేతిలోని గదచే తలపై కొట్టబోవునంతలో, అప్పుడు లింగం నుంచి కోటి సూర్యుల కాంతితో ఈశ్వరుడు ఉద్భవించి రాక్షస సైన్యాన్ని హతమార్చాడు. దారకుడిని సైతం సంహరించబోగా అతడి భార్య తన భర్తను కాపాడమంటూ పార్వతీదేవిని వేడుకుంది. అప్పుడు పార్వతీదేవి ప్రత్యక్షమై తాను దారుక మాంగళ్యాన్ని కాపాడుతానని వరమిచ్చాను కాబట్టి దారకుడిని సంహరించవద్దని కోరింది. ‘భక్తులను కాపాడుతానన్న నీ మాట నిజమవ్వాలి.. అలాగే నా వరము సత్యమవ్వాలి’ అని పార్వతీదేవి తెలిపింది. నేటి నుంచి మీ రాక్షస ప్రవృత్తిని వీడి ఈ శివలింగాన్ని కలియుగాంతం వరకూ పూజించాలని చెప్పిందట. అందుకే అక్కడ శివుడు నాగేశ్వర జ్యోతిర్లింగంగా దారుకావనంలో కొలువు దీరాడని ఆలయ స్థల పురాణం చెబుతోంది.

ఈ ప్రదేశమున పూర్వకాలమున నాగజాతి ప్రజలు నివసించేవారు. కావున ఈ జ్యోతిర్లింగమునకు "నాగేశ్వర లింగము" అని పేరు వచ్చింది. పార్వతీ దేవి నాగేశ్వరిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. తనను పూజించే వారికి సరైన మార్గాన్ని చూపిస్తానని శివుడు ప్రకటించాడు.

స్థాన వివాదం:

శివ మహాపురాణం ప్రకారం ఆ ప్రదేశం పశ్చిమ (అరేబియా) సముద్రం ఒడ్డున ఉండేదని తెలుస్తోంది. కోటిరుద్ర సంహిత, 29వ అధ్యాయంలో ఈ క్రింది శ్లోకం చెబుతుంది.

పశ్చిమే సాగరే తస్య వనం సర్వసమృద్ధిమత్ ।

యోజనానాం షోడశభిర్విస్తృతం సర్వతో దిశమ్ ॥

పురాణగాథల్లో చెప్పబడే దారుకవనం యొక్క అసలు ప్రదేశంపై ఇప్పటికీ చర్చ జరుగుతోంది. జ్యోతిర్లింగం యొక్క స్థానాన్ని సూచించే ఇతర ముఖ్యమైన ఆధారాలు ఏవీ లేవు. పశ్చిమ సముద్రంలోని 'దారుకవనం' మాత్రమే మిగిలిన ఏకైక ఆధారంగా ఉంది.

రాణి దారుక పేరు మీద వచ్చిన దారుకవన అనే పేరు, బహుశా దరువన ( దేవదారు చెట్ల అడవి , లేదా కేవలం కలప అడవి) నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు, ఇది అల్మోరాలో ఉందని భావిస్తున్నారు. దేవదారు ( దారు వృక్షం ) పశ్చిమ హిమాలయాలలో మాత్రమే సమృద్ధిగా కనిపిస్తుంది, ద్వీపకల్ప భారతదేశంలో కాదు. ప్రాచీన హిందూ గ్రంథాలలో దేవదారు చెట్లకు శివునితో సంబంధం ఉందని చెప్పబడింది. ఋషులు శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి దేవదారు అడవులలో నివసించి, ధ్యానం చేసేవారు. అలాగే, ప్రాచీన గ్రంథమైన ప్రసాద్మందనం ప్రకారం ,

"హిమద్రేరూత్తరే పార్శ్వే దేవదారూవనం పరమపావనం శంకరస్థానం తత్ర్సర్వే శివార్"

ఈ కారణంగా ఉత్తరాఖండ్‌లోని అల్మోరాలో ఉన్న 'జాగేశ్వర' ఆలయాన్ని సాధారణంగా నాగేశ్వర జ్యోతిర్లింగంగా గుర్తిస్తారు.

దారుకావనం అనే లిఖిత నామాన్ని 'ద్వారకావనం' అని తప్పుగా చదివే అవకాశం ఉంది, ఇది ద్వారకలోని నాగేశ్వర ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది. అయితే, ద్వారకలోని ఈ భాగంలో ఏ భారతీయ ఇతిహాసాలలోనూ ప్రస్తావించబడిన అడవి లేదు. శ్రీకృష్ణుని కథనాలలో సోమనాథ మరియు దానికి ఆనుకుని ఉన్న ప్రభాస తీర్థం ప్రస్తావించబడ్డాయి, కానీ ద్వారకలోని నాగేశ్వర లేదా దారుకావనం గురించి ప్రస్తావించబడలేదు.

దారుకావనం వింధ్య పర్వతాల పక్కన ఉండవచ్చు. ఇది వింధ్య పర్వతాలకు దక్షిణ - నైరుతి దిశలో ఉండి పశ్చిమాన సముద్రంలోకి విస్తరించి ఉంది. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ స్తోత్రంలో (6), శంకరాచార్యులు ఈ జ్యోతిర్లింగాన్ని నాగనాథ అని స్తుతించారు :

" యామ్యే సదంగే నగరేతిరమ్యే

విభూషితంగం వివిధైశ్చ భోగై 

సద్భక్తిముక్తిప్రదమిశమేకం 

శ్రీనాగణనాథం శరణం ప్రపద్యే "

దీని అర్థం ఏమిటంటే, ఇది ఉత్తరాఖండ్‌లోని జాగేశ్వర ఆలయానికి దక్షిణంగా మరియు ద్వారకా నాగేశ్వరకు పశ్చిమంగా, మహారాష్ట్రలోని ఔంధ్ యొక్క ప్రాచీన నామమైన 'సడంగా' పట్టణంలో దక్షిణాన ['యమ్యే'] నెలకొని ఉంది.

ఉండే ప్రదేశం: ఈ ఎర్రని భవనం పట్టణానికి కొద్ది దూరంలో ఉంది. ఒక పెద్ద మండపం చివర శివలింగంతో కూడిన ప్రధాన గర్భగుడి ఉంది. ఆలయానికి సమీపంలో గోపీ తలావ్ తీర్థం అనే మరో ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం ఉంది. ఇది ఒక సరస్సు, గోపికలు శ్రీకృష్ణుడిని దర్శించుకుని, చివరికి ఇక్కడి మట్టిలో విలీనం కావడానికి తమ ప్రాణాలను అర్పించినట్లుగా చెప్పబడే గాథలతో దీనికి సంబంధం ఉంది.

సందర్శించడానికి ఉత్తమ సమయం: సందర్శించడానికి ఉత్తమ సమయం నవంబర్ మరియు ఫిబ్రవరి మధ్య, మరియు అత్యంత వైభవంగా జరుపుకునే శివరాత్రి సమయం.

రోడ్డు మార్గం: నాగేశ్వరాలయం ద్వారకా నగరానికి 18 కి.మీ.

రైలు మార్గం: ద్వారక మరియు ఓఖా. నాగేశ్వర ఆలయం ద్వారకా రైల్వే స్టేషన్ నుండి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.

వాయు మార్గం: జామ్‌నగర్. పోర్‌బందర్ (107 కి.మీ) మరియు జామ్‌నగర్ (126 కి.మీ) ద్వారకకు సమీప విమానాశ్రయాలు.

మన దేవాలయాలు చారిత్రక నగరాలూ

నిత్య స్తోత్రావళి

నిత్య పారాయణ శ్లోకాలు

స్తోత్రాలు

పంచాంగం